Tuyển người làm ở trung tâm Đà Lạt: lao động thời vụ, chỗ ở nhân viên và quyền lợi

Cơ sở dịch vụ ở trung tâm Đà Lạt thường tuyển người từ ba nguồn: người địa phương sống trong phường và các phường lân cận, sinh viên các trường ở Đà Lạt làm bán thời gian, và người từ tỉnh khác lên làm theo mùa. Mỗi nguồn có ưu, nhược riêng, nhưng nghĩa vụ của chủ cơ sở thì giống nhau: giao kết hợp đồng phù hợp, trả lương đúng thoả thuận và không thấp hơn mức tối thiểu vùng, tham gia bảo hiểm khi thuộc diện bắt buộc, và bảo đảm an toàn lao động.

Bài này viết cho chủ khách sạn, homestay, quán ăn, cửa hàng, công ty du lịch đang hoặc sắp tuyển người. Người đi tìm việc cũng có thể đọc để biết quyền lợi cơ bản của mình. Mức lương, mức đóng bảo hiểm cụ thể thay đổi theo thời kỳ nên không nêu ở đây; hãy kiểm văn bản hiện hành.

Ba nguồn lao động chính và đặc điểm của từng nguồn

Người địa phương. Người sống trong phường Xuân Hương-Đà Lạt và các phường lân cận hiểu khí hậu, đường sá, nếp sống của phố núi, ít khi bỏ việc giữa mùa. Họ là nhóm nòng cốt lý tưởng cho vị trí quản lý ca, lễ tân, bếp chính. Hạn chế là nhiều người đã có việc ổn định hoặc làm vườn, nên tuyển người giỏi tại chỗ không dễ.

Sinh viên. Đà Lạt có nhiều trường đại học, cao đẳng và trường nghề, trong đó có các ngành du lịch, khách sạn, nhà hàng. Sinh viên là nguồn người làm bán thời gian quan trọng vào cuối tuần, buổi tối và mùa hè. Cần sắp xếp ca phù hợp lịch học, và nhớ rằng mùa thi là lúc nhiều bạn xin nghỉ.

Người từ nơi khác lên làm theo mùa. Mùa cao điểm, nhiều người từ các tỉnh lân cận lên làm phục vụ, phụ bếp, dọn phòng. Họ giúp lấp chỗ thiếu người, nhưng thường cần chỗ ở, và có thể về quê khi mùa kết thúc. Chủ cơ sở cần chuẩn bị cả hợp đồng lẫn điều kiện sinh hoạt cho nhóm này.

Người làm việc từ xa kiêm việc bán thời gian. Một số người trẻ chọn sống ở Đà Lạt vài tháng và nhận việc bán thời gian ở quán cà phê, homestay. Họ thường có kỹ năng ngoại ngữ, giao tiếp tốt với khách trẻ, nhưng gắn bó ngắn. Thoả thuận rõ thời gian làm từ đầu giúp tránh hụt người đột ngột.

Hợp đồng: không còn “hợp đồng mùa vụ” như trước

Bộ luật Lao động năm 2019 chỉ còn hai loại hợp đồng lao động: hợp đồng không xác định thời hạn và hợp đồng xác định thời hạn, tối đa 36 tháng. Loại “hợp đồng mùa vụ hoặc theo công việc nhất định dưới 12 tháng” của luật cũ không còn. Vì vậy, người làm ba tháng hè ở khách sạn trung tâm Đà Lạt vẫn ký hợp đồng xác định thời hạn, với đầy đủ quyền lợi theo luật.

Người làm bán thời gian, chỉ làm cuối tuần hay vài buổi tối, vẫn là người lao động nếu có việc làm có trả lương và chịu sự quản lý, điều hành của chủ cơ sở. Gọi tên thỏa thuận là gì thì bản chất quan hệ vẫn quyết định nghĩa vụ. Hợp đồng nên ghi rõ công việc, nơi làm, giờ làm, mức lương, cách trả, chế độ nghỉ, và điều kiện chấm dứt.

Một điểm hay bị bỏ qua ở các cơ sở nhỏ trong khu chợ Đà Lạt là giao kết bằng lời nói. Luật cho phép giao kết bằng lời nói với hợp đồng dưới một tháng trong một số trường hợp, nhưng với công việc dài hơn thì phải lập văn bản hoặc thông điệp dữ liệu điện tử có giá trị như văn bản. Ngay cả khi được phép giao kết bằng lời, một tờ thoả thuận ngắn ghi lương, giờ làm, ngày bắt đầu và kết thúc vẫn giúp cả chủ lẫn người làm tránh hiểu lầm khi tính tiền cuối mùa. Người làm ở nhiều cơ sở cùng lúc, như vừa phụ quán buổi sáng vừa dọn phòng homestay buổi chiều, có thể giao kết nhiều hợp đồng, miễn bảo đảm thực hiện đủ các hợp đồng đã ký.

Với nhân viên thử việc, luật giới hạn thời gian thử việc theo tính chất công việc và yêu cầu lương thử việc không thấp hơn một tỷ lệ nhất định so với lương chính thức. Thử việc kéo dài, không lương hoặc thử việc lặp lại nhiều lần là cách làm sai, dễ bị khiếu nại và làm mất người giỏi ngay từ đầu.

Bảo hiểm xã hội: điểm thay đổi từ 1/7/2025

Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 có hiệu lực từ ngày 1/7/2025 mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc. Người lao động làm việc theo hợp đồng từ đủ một tháng trở lên thuộc diện tham gia; luật cũng bổ sung một số đối tượng mới, trong đó có chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh theo quy định. Với ngành dịch vụ ở Đà Lạt, nơi nhiều hợp đồng ngắn hạn theo mùa, đây là thay đổi đáng chú ý.

Nhiều cơ sở nhỏ trước đây quen trả lương “trọn gói”, không đóng bảo hiểm cho nhân viên làm hai, ba tháng. Nay cách làm đó có rủi ro bị truy thu và xử phạt. Bên cạnh bảo hiểm xã hội, còn có bảo hiểm y tế và bảo hiểm thất nghiệp với đối tượng và mức đóng quy định riêng.

Chủ cơ sở nên làm việc với cơ quan bảo hiểm xã hội quản lý địa bàn để biết cách đăng ký, mức đóng hiện hành và cách xử lý cho lao động ngắn hạn. Chi phí bảo hiểm cần đưa vào kế hoạch tài chính từ đầu, thay vì coi là khoản phát sinh. Với người lao động, tham gia bảo hiểm là quyền lợi khi ốm đau, tai nạn, thai sản và về sau là lương hưu.

Chỗ ở cho nhân viên: bài toán riêng của trung tâm Đà Lạt

Giá thuê nhà ở khu trung tâm Đà Lạt cao so với thu nhập của nhân viên phục vụ, nhất là khi nhiều nhà đã chuyển sang làm homestay. Người từ nơi khác lên làm theo mùa khó tìm chỗ ở gần nơi làm, phải thuê xa rồi đi xe máy qua dốc vào những buổi tối mưa lạnh. Điều kiện ở không tốt là lý do hàng đầu khiến nhân viên thời vụ bỏ việc giữa mùa.

Nhiều cơ sở chọn bố trí chỗ ở cho nhân viên: một vài phòng trong chính cơ sở, hoặc thuê chung một căn nhà gần đó. Cách này giúp giữ người, thuận cho ca sớm và ca khuya, nhưng cần làm đúng. Chỗ ở phải an toàn về điện, phòng cháy, có chăn ấm và nước nóng cho mùa lạnh, có không gian riêng tư tối thiểu. Thu tiền ở hay khấu trừ vào lương cần ghi rõ trong hợp đồng.

Nhân viên ở lại cơ sở vẫn phải được đăng ký cư trú theo quy định. Đừng để tình trạng nhân viên vừa ở vừa trực đêm liên tục mà không có giờ nghỉ, vì điều đó vừa vi phạm quy định về thời giờ làm việc, vừa dễ dẫn đến tai nạn và sai sót trong phục vụ khách.

Lịch nhân sự theo mùa: một cách sắp xếp tham khảo

Bảng dưới là ví dụ cách một cơ sở dịch vụ cỡ vừa ở trung tâm Đà Lạt có thể sắp xếp nhân sự theo lịch mùa khách. Số lượng cụ thể tuỳ quy mô; điều quan trọng là logic chia nhóm.

Mời lại người đã làm tốt ở mùa trước là cách tuyển rẻ và hiệu quả nhất. Họ đã quen việc, quen khách, quen đồng nghiệp; chỉ cần cơ sở giữ đúng lời hứa về lương và điều kiện ở mùa trước.

Làm ngày lễ, làm đêm và an toàn lao động

Làm vào ngày lễ, Tết. Ngày lễ, Tết là lúc cơ sở cần người nhất. Người lao động làm vào ngày nghỉ lễ được trả lương theo tỷ lệ cao hơn ngày thường theo quy định. Thoả thuận rõ từ trước giúp tránh căng thẳng khi mọi người đều muốn về quê.

Làm ca đêm. Lễ tân trực đêm ở khách sạn, nhân viên quán mở khuya có chế độ làm việc ban đêm riêng. Cần bố trí nghỉ ngơi hợp lý và bảo đảm an toàn khi đi về trong đêm lạnh, đường dốc vắng người.

An toàn khi làm việc trên dốc và trên cao. Nhân viên dọn phòng mang đồ vải lên xuống cầu thang dốc, nhân viên bảo trì lên mái sửa ngói dột, người làm vườn cắt tỉa cây thông cao đều có rủi ro tai nạn. Trang bị bảo hộ, hướng dẫn cách làm an toàn và không giao việc trên cao cho người chưa có kỹ năng.

Bếp và khí đốt. Bếp nhà hàng dùng gas, lò nướng, nồi lẩu trên bàn khách. Hướng dẫn nhân viên kiểm tra rò rỉ gas, xử lý khi có sự cố cháy nhỏ và sơ cứu bỏng là việc nên làm ngay từ ngày đầu.

Giữ người qua mùa: những điều nhỏ có tác dụng lớn

Ở một thị trường lao động nhỏ như trung tâm Đà Lạt, tiếng tăm của chủ cơ sở lan rất nhanh trong giới nhân viên. Trả lương chậm, trừ lương vô lý, đối xử không tôn trọng sẽ khiến mùa sau khó tuyển người dù treo biển cả tháng. Ngược lại, một cơ sở trả lương đúng hẹn, giữ lời hứa, đối xử tử tế sẽ có người giới thiệu người.

Những việc không tốn nhiều nhưng giữ được người: bữa ăn ca nóng vào mùa lạnh, áo khoác đồng phục đủ ấm, chỗ để xe có mái che, lịch ca báo trước để nhân viên sắp xếp việc riêng, và cơ hội học thêm kỹ năng như pha chế, ngoại ngữ, quản lý đặt phòng. Với sinh viên ngành du lịch, được hướng dẫn tận tình là lý do để quay lại làm nhiều mùa và về sau trở thành nhân viên chính thức.

Người tìm việc có thể tra trong danh bạ doanh nghiệp của trang để biết những doanh nghiệp nào có trụ sở trong phường, rồi tự tìm hiểu thêm trước khi ứng tuyển. Còn chủ cơ sở, hãy nhớ rằng ở một nơi khách du lịch đổi mỗi tuần, nhân viên lâu năm là người giữ cho chất lượng dịch vụ không đổi.

Câu hỏi thường gặp

Thuê nhân viên làm ba tháng hè có phải ký hợp đồng không?

Có. Đây là hợp đồng lao động xác định thời hạn theo Bộ luật Lao động năm 2019, vì luật không còn loại hợp đồng mùa vụ riêng. Hợp đồng nên ghi rõ công việc, thời gian, lương và quyền lợi; hợp đồng từ đủ một tháng trở lên còn thuộc diện bảo hiểm xã hội bắt buộc.

Sinh viên làm bán thời gian ở quán cà phê có được đóng bảo hiểm không?

Tuỳ thời hạn và hình thức hợp đồng. Theo Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, người làm theo hợp đồng từ đủ một tháng trở lên thuộc diện bắt buộc, kể cả làm không trọn thời gian trong một số trường hợp theo hướng dẫn. Nên hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội để biết chính xác.

Chủ hộ kinh doanh có phải tự đóng bảo hiểm xã hội không?

Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 bổ sung chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh vào đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, với lộ trình và điều kiện do văn bản hướng dẫn quy định. Chủ hộ nên hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội quản lý địa bàn để biết thời điểm áp dụng.

Bố trí chỗ ở cho nhân viên rồi trừ vào lương có được không?

Được nếu hai bên thoả thuận rõ trong hợp đồng hoặc văn bản kèm theo, mức trừ hợp lý và lương thực nhận vẫn bảo đảm theo quy định. Chỗ ở phải an toàn và nhân viên ở lại vẫn cần được đăng ký cư trú theo quy định.

Nhân viên làm Tết ở Đà Lạt được trả lương thế nào?

Người lao động làm việc vào ngày nghỉ lễ, Tết được trả lương cao hơn ngày thường theo tỷ lệ luật định, chưa kể tiền lương của ngày lễ được hưởng. Cơ sở nên thông báo trước lịch làm Tết và cách tính lương để tránh hiểu lầm.

Tuyển người từ tỉnh khác lên làm theo mùa cần chuẩn bị gì?

Chuẩn bị hợp đồng rõ ràng, chỗ ở an toàn và đủ ấm, hướng dẫn công việc trước khi mùa cao điểm bắt đầu, và đăng ký cư trú cho người ở lại cơ sở. Nói rõ thời gian kết thúc hợp đồng để người lao động sắp xếp kế hoạch về quê.