Tết ở Đà Lạt: chợ hoa, mai anh đào, mứt và nếp đón năm mới của phố núi

Tết Nguyên đán ở Đà Lạt rơi vào giữa mùa khô, những ngày lạnh và trong nhất năm, cũng là mùa mai anh đào nở hồng nhiều tuyến phố. Người Đà Lạt đón Tết với nếp pha trộn của các vùng quê gốc — bánh chưng lẫn bánh tét, dưa món, mứt nhà làm từ trái cây xứ lạnh — trong khi khu trung tâm quanh hồ Xuân Hương và chợ Đà Lạt trở thành một trong những nơi đông khách nhất cả nước.

Bài này kể lại một mùa Tết ở phường Xuân Hương-Đà Lạt từ phía người dân: sắm Tết từ khi nào, chưng hoa gì, nấu món gì, những ngày đầu năm đi đâu, và cách sống chung với dòng khách du lịch đổ về. Người lần đầu đón Tết ở Đà Lạt cũng tìm thấy những điều cần biết để chuẩn bị.

Tết giữa mùa lạnh và mùa mai anh đào

Khác với nhiều nơi ở phía Nam, Tết ở Đà Lạt lạnh thật sự. Sáng sớm và ban đêm, nhiệt độ có thể xuống khá thấp, trời khô, gió heo may, da nẻ, môi khô. Người Đà Lạt chuẩn bị Tết cùng với chuẩn bị đồ ấm: chăn dày, áo khoác mới cho trẻ con, kem dưỡng, nước nóng đủ dùng cho khách quê lên chơi.

Mai anh đào là loài hoa gắn với Tết Đà Lạt. Cây thường nở từ khoảng cuối tháng 12 tới tháng 2, tuỳ năm sớm muộn, phủ hồng một số tuyến đường, bờ hồ, sườn đồi. Hoa nở đúng dịp Tết là năm người Đà Lạt vui nhất; có năm nở sớm hoặc muộn, phố vẫn đẹp nhưng thiếu một chút “đúng mùa”. Một số năm, địa phương tổ chức hội hoặc tuần lễ mai anh đào để quảng bá.

Cùng lúc, hoa cải vàng, hoa dã quỳ cuối mùa, hoa mimosa và các loại hoa trồng trong vườn nhà điểm cho phố núi nhiều màu. Người đi Tết ở Đà Lạt thường mang về những bức ảnh trời xanh, hoa hồng, rừng thông và nắng vàng nhạt rất riêng của mùa này.

Sắm Tết: chợ Đà Lạt và chợ hoa cuối năm

Những ngày cuối tháng Chạp, chợ Đà Lạt đông hơn mọi lúc trong năm. Người dân mua thực phẩm, rau, trái cây, đồ khô; các sạp mứt, hàng khô bày đầy những túi mứt dâu, mứt hồng, mứt khoai lang, mứt gừng, mứt atisô. Rau Đà Lạt vào dịp này cũng được chuyển đi các tỉnh với số lượng lớn, nên khu vực quanh chợ tấp nập xe chở hàng từ khuya.

Chợ hoa Tết thường được bố trí ở các khu vực công cộng gần trung tâm, theo sắp xếp của chính quyền từng năm. Hoa bán ở đây chủ yếu là hoa trồng tại Đà Lạt và vùng lân cận: cúc, lay ơn, cát tường, địa lan, lan hồ điệp, các chậu hoa nhỏ chưng bàn thờ, bàn khách. Đào, mai từ nơi khác đưa lên ít hơn; nhiều gia đình chọn chưng cành mai anh đào nhỏ hoặc chậu hoa ôn đới.

Một nét quen của Tết Đà Lạt là người dân đi “săn” hoa và rau giá mềm vào chiều tối 29, 30 Tết khi người bán muốn dọn sạp về đón Tết. Nhưng nếu cần hoa đẹp, đúng ý, người ta vẫn mua sớm vài ngày trước để chọn kỹ.

Mứt, dưa món và mâm cơm Tết của người tứ xứ

Mâm cơm Tết ở Đà Lạt phản ánh rõ gốc gác các gia đình. Nhà gốc Bắc có bánh chưng, giò, dưa hành, canh măng; nhà gốc Huế, miền Trung có bánh tét, dưa món, thịt kho, các loại chả; nhà gốc Nam có thể có thịt kho trứng, canh khổ qua. Sau vài thế hệ, nhiều gia đình nấu cả hai kiểu, và rau Đà Lạt như su su, cà rốt, bắp cải, củ cải góp mặt trong hầu hết món dưa, món xào.

Mứt là món quà Tết gắn với Đà Lạt. Ngoài mứt bán ở chợ, nhiều nhà tự làm mứt từ trái cây xứ lạnh: dâu tây, hồng, mận, khoai lang, gừng. Hồng treo gió là món được ưa chuộng những năm gần đây, làm từ trái hồng chín vào khoảng cuối năm, treo hong cho se lại. Mỗi nhà một công thức, một độ ngọt, và việc làm mứt cùng nhau trong những ngày cuối năm là kỷ niệm của nhiều đứa trẻ Đà Lạt.

Trà atisô, trà hoa, rượu ngâm trái cây xứ lạnh cũng thường có trên bàn tiếp khách ngày Tết. Mỗi món đều có câu chuyện về vườn nhà, về ông bà, và người Đà Lạt thích kể khi khách hỏi.

Lịch một mùa Tết ở khu trung tâm (khung tham khảo)

Bảng dưới phác nhịp sinh hoạt thường thấy của người dân phường Xuân Hương-Đà Lạt quanh Tết Nguyên đán. Mỗi gia đình mỗi khác, và nhịp khách du lịch thay đổi theo từng năm.

Với người kinh doanh ăn uống, lưu trú, bán hàng lưu niệm ở trung tâm, những ngày Tết là mùa làm việc căng nhất năm. Nhiều gia đình chia ca: người ở nhà lo cúng kiến, người giữ quán, và họ thường “ăn Tết” thật sự sau rằm tháng Giêng.

Tết của người trồng hoa, trồng rau: mùa bận nhất năm

Trong khi phố đón khách, người trồng hoa, trồng rau ở các phường ven Đà Lạt bước vào mùa bận nhất năm. Hoa Tết phải được tính ngày trồng, ngày thắp đèn, ngày cắt sao cho nở đúng dịp. Thời tiết lạnh bất thường hay nắng nóng sớm đều có thể làm lệch lịch hoa, khiến cả vụ được hoặc mất. Người làm nghề hoa coi Tết là kỳ thi cuối năm.

Hoa và rau Đà Lạt dịp Tết không chỉ bán tại chỗ mà đi khắp các tỉnh, nhất là TP.HCM và các tỉnh phía Nam. Xe chở hàng xuất phát từ khuya, đi qua các trục đường ra khỏi trung tâm, làm nhịp giao thông những ngày cuối năm càng dày. Người dân trung tâm quen nhìn cảnh những chiếc xe tải phủ bạt chở đầy hoa chạy trong sương.

Với người sống ở phường Xuân Hương-Đà Lạt, phần lớn không trực tiếp trồng hoa, nhưng gần như ai cũng có họ hàng, bạn bè làm vườn. Những ngày giáp Tết, việc phụ giúp người nhà cắt hoa, đóng thùng, chở hàng ra chợ là chuyện quen. Tết Đà Lạt vì thế vừa là mùa nghỉ ngơi, vừa là mùa thu hoạch của cả một vùng.

Những ngày đầu năm: đi chùa, dạo hồ, chúc Tết

Sáng mùng một, nhiều gia đình Đà Lạt đi chùa đầu năm ở các chùa gần nhà hoặc lên thiền viện Trúc Lâm bên hồ Tuyền Lâm. Gia đình Công giáo dự thánh lễ đầu năm ở nhà thờ chánh toà và các giáo xứ. Sau đó là đi chúc Tết họ hàng, hàng xóm, thầy cô.

Dạo quanh hồ Xuân Hương trong nắng sớm đầu năm là thói quen của nhiều người dân trung tâm, nhất là trước khi khách du lịch ra đông. Trẻ con mặc áo mới, người lớn mặc áo len dày, cả nhà chụp ảnh với hoa mai anh đào nếu năm đó hoa nở đúng dịp. Từ khoảng giữa buổi sáng, đường quanh hồ đã đông xe, người dân thường lui về nhà.

Người Đà Lạt có nếp chúc Tết nhẹ nhàng, không ồn ào. Khách đến nhà được mời trà nóng, mứt, bánh. Với những gia đình có ông bà lớn tuổi, buổi gặp mặt ngày Tết là dịp kể chuyện quê cũ, chuyện những năm đầu lên Đà Lạt, và đó là cách lịch sử gia đình được truyền lại.

Đón Tết ở Đà Lạt khi là khách: chuẩn bị gì

Tết là thời điểm đông khách nhất năm ở Đà Lạt. Phòng ở khu trung tâm thường được đặt kín từ sớm, giá dịch vụ nhiều nơi tăng theo mùa. Nên đặt chỗ ở qua kênh rõ ràng, đọc kỹ điều kiện huỷ, xác nhận lại trước khi đi. Cẩn trọng với những lời chào phòng giá thấp bất thường yêu cầu chuyển khoản gấp.

Đường lên Đà Lạt dịp Tết đông xe, nhất là những ngày trước Tết và mùng 2, mùng 3. Người tự lái nên theo dõi thông báo phân luồng, khởi hành sớm, nghỉ đủ trước khi qua đèo. Trong thành phố, khu trung tâm thường kẹt xe vào giờ cao điểm; gửi xe ở chỗ ở rồi đi bộ quanh hồ, chợ là cách đỡ mệt nhất.

Hãy nhớ rằng nhiều cửa hàng, quán ăn của người địa phương nghỉ Tết vài ngày đầu năm. Những nơi mở cửa thường đông và phục vụ chậm hơn. Mang theo đồ ấm, kem dưỡng, thuốc cá nhân cần dùng, vì nhà thuốc nhỏ có thể đóng cửa trong mùng.

Các mùa lễ khác trong năm của người Đà Lạt

Ngoài Tết Nguyên đán, người dân khu trung tâm còn sống qua nhiều mùa lễ khác. Giáng sinh với dòng người dạo phố quanh nhà thờ chánh toà; Trung thu với đèn lồng, mâm cỗ cho trẻ em trong các tổ dân phố; rằm tháng Bảy với lễ Vu lan ở các chùa. Mỗi dịp đều mang lại không khí riêng cho phố núi.

Các dịp nghỉ lễ dài như 30/4 – 1/5 và Quốc khánh 2/9 không phải lễ hội truyền thống nhưng thay đổi nhịp sống trung tâm rõ rệt: khách du lịch đổ về đông, hồ Xuân Hương, chợ Đà Lạt, chợ đêm kín người. Người dân quen với điều này và thường tranh thủ đi chợ, làm việc vặt trước kỳ nghỉ.

Đồng bào K'Ho ở các làng quanh Đà Lạt có lịch lễ riêng gắn với mùa rẫy, như lễ mừng lúa mới sau thu hoạch. Những lễ này diễn ra ở làng, không ở trung tâm, nhưng đôi khi được giới thiệu trong các chương trình văn hoá của tỉnh. Biết đến chúng giúp hiểu rằng Đà Lạt có nhiều “năm mới” theo cách của từng cộng đồng.

Đồng bào các dân tộc phía Bắc sinh sống trong tỉnh Lâm Đồng mới, như người Mông, Tày, Nùng, cũng giữ Tết theo nếp riêng; người Mông thường ăn Tết sớm hơn Tết Nguyên đán. Những khác biệt ấy làm bức tranh mùa lễ của cả tỉnh phong phú hơn nhiều so với hình dung về một cái Tết chung.

Câu hỏi thường gặp

Mai anh đào ở Đà Lạt nở vào tháng mấy?

Mai anh đào thường nở từ khoảng cuối tháng 12 đến tháng 2 dương lịch, rộ nhất quanh dịp Tết Nguyên đán. Thời điểm cụ thể thay đổi theo thời tiết từng năm, có năm nở sớm, có năm muộn. Theo dõi tin tức địa phương gần ngày đi để biết hoa đã nở chưa.

Tết ở Đà Lạt có lạnh không?

Có. Tết rơi vào giữa mùa khô, là giai đoạn lạnh nhất năm ở Đà Lạt. Sáng sớm và ban đêm khá lạnh, ban ngày nắng nhưng gió hanh. Nên mang áo khoác dày, áo len, khăn, tất, kem dưỡng da và son dưỡng môi.

Mứt nào là đặc trưng của Đà Lạt dịp Tết?

Các loại mứt làm từ trái cây và củ xứ lạnh như mứt dâu, mứt hồng, mứt mận, mứt khoai lang, mứt gừng được bán nhiều ở chợ Đà Lạt dịp Tết. Hồng treo gió cũng được ưa chuộng. Nên chọn hàng có nguồn gốc rõ ràng, hạn dùng và thành phần ghi đầy đủ.

Dịp Tết các cửa hàng ở trung tâm Đà Lạt có mở cửa không?

Nhiều cơ sở phục vụ du lịch vẫn mở trong Tết, nhưng một số cửa hàng, quán ăn của người địa phương nghỉ vài ngày đầu năm. Chợ Đà Lạt thường nghỉ hoặc mở hạn chế trong những ngày đầu. Nên mua sẵn đồ cần thiết trước giao thừa.

Có nên lái xe máy đi quanh Đà Lạt ngày Tết không?

Có thể, nhưng khu trung tâm rất đông, đường dốc, buổi sáng có sương. Nên đi chậm, đội mũ bảo hiểm, mặc đủ ấm và tránh các tuyến quanh hồ vào giờ cao điểm. Nếu không quen đường đèo dốc, đi bộ trong khu trung tâm là lựa chọn an toàn hơn.

Người Đà Lạt có đón Tết theo kiểu Bắc hay kiểu Nam?

Cả hai và cả kiểu miền Trung. Đà Lạt là thành phố của người tứ xứ nên mâm cỗ Tết mỗi nhà phản ánh quê gốc: có nhà bánh chưng, có nhà bánh tét, có nhà làm cả hai. Rau và trái cây Đà Lạt góp mặt trong hầu hết các món, tạo nên nét chung của phố núi.