Phần lớn phòng ở khu trung tâm Đà Lạt không cần điều hoà làm mát, nhưng vào những đêm lạnh nhất của mùa khô, khoảng tháng mười hai tới tháng hai, một chiếc máy sưởi nhỏ và chăn đủ dày làm khác biệt rất lớn, nhất là với trẻ nhỏ và người lớn tuổi. Mùa mưa thì vấn đề chính không phải lạnh mà là ẩm: phòng kín, ít nắng dễ có mùi, đồ phơi lâu khô.
Khách từ đồng bằng lên thường chuẩn bị áo ấm cho bản thân mà quên rằng căn phòng mình ngủ cũng cần "ấm" theo cách riêng. Bài này giải thích vì sao phòng ở Đà Lạt lạnh và ẩm khác nơi khác, mùa nào cần gì, và những câu nên hỏi cơ sở lưu trú để không phải nằm co ro hay ngủ trong mùi ẩm mốc.
Vì sao đêm Đà Lạt lạnh hơn cảm giác ban ngày
Trung tâm Đà Lạt nằm trên cao nguyên ở độ cao khoảng một nghìn rưỡi mét. Không khí loãng và khô ở độ cao này giữ nhiệt kém, nên ban ngày có nắng thì ấm, mặt trời vừa khuất là nhiệt độ tụt nhanh. Chênh lệch giữa trưa và nửa đêm trong mùa khô có thể lớn tới mức người mặc áo phông buổi trưa phải mặc hai lớp áo khoác khi đi chợ đêm.
Nhà ở Đà Lạt cũng ít khi có hệ thống sưởi trung tâm như các xứ lạnh. Phần lớn nhà xây theo kiểu đồng bằng, tường gạch, cửa kính, có khi cửa gỗ cũ không kín. Ban đêm, hơi lạnh thấm qua tường, sàn gạch, khe cửa. Căn phòng trông ấm cúng trên ảnh có thể lạnh hơn bạn nghĩ khi rạng sáng, đặc biệt ở tầng trệt sát đất và phòng có nhiều kính.
Thời điểm lạnh nhất thường rơi vào khoảng cuối năm và đầu năm, những đêm trời quang không mây. Đêm có mây hoặc mưa lại ít lạnh hơn vì mây giữ nhiệt. Đây là lý do khách lên dịp Tết, trời đẹp, thường than lạnh hơn khách lên giữa mùa mưa.
Mùa nào phòng cần gì
Bảng dưới tóm tắt những thứ nên có trong phòng theo từng giai đoạn của năm ở khu trung tâm. Đây là kinh nghiệm chung, không phải số liệu khí tượng; thời tiết từng năm có thể lệch.
| Giai đoạn | Đặc điểm | Phòng nên có |
|---|---|---|
| Khoảng tháng mười hai tới tháng hai | Khô, nắng ngày, đêm lạnh nhất năm | Chăn dày, máy sưởi, cửa kín gió, nước nóng mạnh |
| Khoảng tháng ba, tháng tư | Khô, ấm dần, nắng gắt buổi trưa | Cửa sổ thoáng, rèm cản nắng, chăn vừa |
| Khoảng tháng năm tới tháng mười | Mưa nhiều buổi chiều, ẩm cao, sương sáng | Cửa sổ có nắng, máy hút ẩm hoặc quạt, chỗ phơi đồ trong nhà |
| Khoảng tháng mười một | Chuyển mùa, mưa giảm, dã quỳ nở, đêm lạnh dần | Chăn dày hơn, hỏi máy sưởi cho cuối tháng |
Những khoảng tháng trong bảng chỉ là mốc ước chừng. Có năm mưa kéo dài sang tháng mười một, có năm cuối mùa khô đã có mưa trái mùa. Xem dự báo thời tiết khoảng một tuần trước khi đi rồi mới chốt những thứ cần hỏi chỗ ở.
Máy sưởi: loại nào, dùng sao cho an toàn
Quạt sưởi điện nhỏ. Loại phổ biến nhất ở khách sạn và homestay. Làm ấm nhanh một góc phòng, hợp với phòng nhỏ. Không để sát chăn, rèm; không dùng để hong quần áo; tắt khi ngủ say nếu máy không có chế độ tự ngắt.
Đèn sưởi trong phòng tắm. Nhiều phòng ở Đà Lạt lắp đèn sưởi trên trần nhà tắm. Bật trước khi tắm vài phút, tắt sau khi dùng. Rất có ích cho trẻ nhỏ và người già vào buổi tối.
Máy sưởi dầu. Ít gặp hơn, toả nhiệt đều và êm, hợp cho phòng gia đình. Nặng, nên để cố định một chỗ, tránh để trẻ chạm vào khi đang nóng.
Lò sưởi đốt củi. Có ở một số biệt thự cũ, nhiều lò chỉ còn để trang trí. Chỉ đốt khi chủ nhà hướng dẫn và xác nhận ống khói thông; không tự nhóm lửa khi chưa hỏi.
Tuyệt đối không đốt than trong phòng. Than hoa, than tổ ong đốt trong phòng kín sinh khí độc không màu không mùi, có thể gây ngộ độc nặng trong lúc ngủ. Đã có những tai nạn đau lòng vì thói quen sưởi bằng bếp than khi lên vùng lạnh.
Ẩm mốc mùa mưa: nguyên nhân và cách tránh
Mùa mưa ở Đà Lạt độ ẩm không khí rất cao, sương mù buổi sáng, mưa buổi chiều, có ngày không thấy mặt trời. Phòng đóng kín nhiều ngày, nhất là phòng không cửa sổ hoặc cửa sổ nhìn ra vách tường, dễ có mùi ẩm. Chăn, gối, nệm hút hơi nước, sờ thấy hơi lành lạnh, có khi thoang thoảng mùi khó chịu. Tường ở những nhà cũ có thể loang vệt ẩm.
Khi đặt phòng mùa mưa, hãy ưu tiên phòng có cửa sổ thật, mở ra không gian thoáng, đón được chút nắng buổi sáng. Hỏi chỗ ở có máy hút ẩm, có giặt sấy chăn mền thường xuyên không. Phòng tầng trên thường khô hơn tầng trệt. Phòng sát sườn đồi phía sau có thể đẹp và yên tĩnh nhưng thường ẩm hơn phòng mặt tiền.
Khi đã ở, có vài thói quen giúp phòng dễ chịu: mở cửa sổ vào những giờ nắng, đóng lại khi sương xuống chiều tối; không phơi quần áo ướt trong phòng ngủ nếu có chỗ khác; bật quạt nhẹ cho không khí lưu thông. Nếu nhận phòng mà thấy mùi ẩm nặng hay vết mốc rõ trên tường, chăn, hãy đề nghị đổi phòng ngay, đừng cố chịu, nhất là khi đi cùng người có bệnh hô hấp.
Nước nóng: năng lượng mặt trời và những ngày mưa liền
Rất nhiều nhà ở Đà Lạt dùng máy nước nóng năng lượng mặt trời đặt trên mái. Ngày nắng, nước nóng tốt; nhưng sau vài ngày mưa liên tục, hay vào buổi tối khi cả nhà cùng tắm, nước có thể chỉ ấm. Ở nơi đêm lạnh, tắm nước ấm hờ hững là trải nghiệm khó chịu, với trẻ nhỏ còn dễ bị cảm.
Khi đặt phòng, hỏi chỗ ở có máy nước nóng điện dự phòng không, bình nóng lạnh riêng từng phòng hay dùng chung. Nhà nguyên căn cho nhóm đông nên có ít nhất hai nguồn nước nóng, nếu không thì người tắm sau cùng sẽ thiệt. Một mẹo nhỏ: đi chơi về, tắm sớm vào khoảng chiều tối, khi nước vẫn còn nóng từ nắng trưa, thay vì đợi đến khuya.
Đi kèm với nước nóng là phòng tắm. Phòng tắm lát gạch, không có đèn sưởi, gió lùa qua cửa sổ thông gió sẽ rất lạnh vào ban đêm mùa khô. Nếu có trẻ nhỏ hay người già, hỏi thẳng phòng tắm có đèn sưởi hay vách kính kín không.
Danh sách câu hỏi gửi chỗ ở trước khi đặt
Gửi kèm những câu hỏi này trong tin nhắn đặt phòng, nhất là khi đi vào tháng lạnh hay mùa mưa:
- Phòng có máy sưởi không, có tính thêm phí không, và có cho mượn thêm khi cần không?
- Mỗi giường có mấy chăn, có thêm chăn khi khách yêu cầu không?
- Nước nóng dùng năng lượng mặt trời hay điện, có dự phòng cho ngày mưa không?
- Phòng có cửa sổ thật không, nhìn ra đâu, buổi sáng có nắng không?
- Phòng tắm có đèn sưởi không?
- Mùa mưa, chỗ ở có máy hút ẩm hoặc sấy chăn mền định kỳ không?
- Có chỗ phơi đồ trong nhà hoặc máy sấy cho khách dùng không?
Câu trả lời vừa giúp bạn chọn phòng, vừa là bằng chứng nếu khi đến nơi thực tế khác với điều đã hứa. Lưu lại tin nhắn trả lời cho tới khi trả phòng.
Mang gì để bù cho căn phòng chưa đủ ấm
Dù chọn kỹ, đôi khi căn phòng vẫn lạnh hơn mong đợi. Mang theo vài thứ nhỏ sẽ giúp bạn chủ động hơn: tất dày để đi trong phòng, vì sàn gạch lạnh hơn cảm giác; một bộ đồ ngủ dài tay bằng nỉ hoặc len mỏng; khăn quàng cổ để đắp thêm khi ngồi trong phòng. Trẻ nhỏ nên có túi ngủ hoặc chăn riêng quen thuộc, vừa ấm vừa dễ ngủ hơn ở chỗ lạ.
Mùa mưa, mang thêm túi nilon hay túi chống nước đựng đồ ướt, dép đi trong nhà, một đôi giày dự phòng vì giày ướt trong không khí ẩm Đà Lạt có khi cả ngày không khô. Áo mưa mỏng loại gấp gọn hữu ích hơn ô khi đi bộ trên những con dốc lộng gió.
Không cần mang quá nhiều đồ đông nặng như đi xứ tuyết. Đà Lạt lạnh nhẹ và khô vào mùa khô; mặc nhiều lớp mỏng, cởi bớt khi nắng lên và mặc thêm khi tối, tiện hơn một chiếc áo khoác thật dày.
Tầng nào, hướng nào ấm và khô hơn trong nhà dốc
Nhà ở trung tâm Đà Lạt thường xây bám sườn đồi: mặt trước có thể là tầng một nhưng mặt sau lại là tầng hầm chìm vào đất. Những phòng ở phần chìm, nhất là phòng chỉ có cửa sổ nhỏ sát mặt đất phía sau, thường lạnh và ẩm nhất nhà, vì tường tiếp xúc trực tiếp với đất đồi luôn ẩm. Khi đặt phòng giá rẻ trong một khách sạn khu dốc, hãy hỏi phòng đó có nằm ở tầng chìm không.
Phòng tầng cao, cửa sổ hướng đông hoặc hướng nam, đón nắng buổi sáng, thường khô và ấm nhất. Nắng sáng Đà Lạt chiếu vào phòng vài giờ là đủ làm chăn nệm bớt hơi lạnh, không khí trong phòng nhẹ hẳn. Phòng hướng tây ấm vào chiều nhưng mùa mưa buổi chiều thường không có nắng, nên lợi thế ít hơn.
Phòng sát mái tôn hoặc gác mái gỗ có hai mặt: ấm vào trưa nắng nhưng về khuya lạnh nhanh, mưa thì nghe tiếng rõ. Người thích nghe mưa thấy đó là cái thú; người ngủ nhạy thì nên tránh.
Người lớn tuổi và người có bệnh mạn tính khi ở phòng lạnh
Không khí lạnh và loãng ở độ cao làm tim và phổi phải làm việc nhiều hơn. Người lớn tuổi, người có bệnh tim mạch, tăng huyết áp, hen hay bệnh phổi mạn tính nên chú ý giữ ấm nhiều hơn người trẻ, nhất là vào ban đêm và lúc vừa ngủ dậy. Đứng dậy khỏi chăn ấm bước thẳng vào phòng tắm lạnh là lúc dễ chóng mặt.
Vì vậy, với những người này, phòng có máy sưởi, phòng tắm ấm, ít bậc thang và gần nhà vệ sinh quan trọng hơn cảnh đẹp. Mang đủ thuốc đang dùng hằng ngày, đừng trông chờ mua tại chỗ đúng loại. Nếu có dấu hiệu khó thở, đau ngực, chóng mặt kéo dài, cần đi khám ngay ở cơ sở y tế gần nhất thay vì cố nghỉ trong phòng.
Một thói quen nhỏ có ích: để sẵn áo khoác, tất và dép cạnh giường, mặc vào trước khi rời chăn lúc nửa đêm hay sáng sớm. Uống đủ nước dù không thấy khát, vì không khí khô mùa lạnh làm cơ thể mất nước mà người ta ít để ý. Hạn chế rượu bia buổi tối, vì cảm giác ấm người do rượu chỉ là tạm thời và dễ làm mất cảnh giác với lạnh.
Câu hỏi thường gặp
Đà Lạt có lạnh tới mức cần áo phao không?
Với phần lớn người từ phía nam lên, một áo khoác dày vừa cùng vài lớp áo mỏng bên trong là đủ cho những đêm lạnh nhất. Áo phao mỏng hữu ích nếu bạn hay ra ngoài vào sáng sớm hoặc đi xe máy buổi tối, nhưng không bắt buộc.
Phòng khách sạn ở Đà Lạt có điều hoà không?
Nhiều cơ sở mới có lắp điều hoà hai chiều, nhưng phần lớn phòng ở trung tâm chỉ có quạt hoặc không có gì vì khí hậu mát. Thứ đáng hỏi hơn là máy sưởi, chăn và nước nóng. Nếu bạn rất sợ nóng vào trưa mùa khô, phòng có cửa sổ thoáng là đủ.
Đi Đà Lạt với em bé thì phòng cần lưu ý gì về nhiệt độ?
Cần phòng kín gió, có máy sưởi dùng an toàn, phòng tắm có đèn sưởi và nước nóng ổn định. Cho bé mặc đủ lớp khi ngủ thay vì đắp quá nhiều chăn nặng. Tránh phòng có mùi ẩm, và đừng để máy sưởi gần nôi, giường của bé.
Ngửi thấy mùi ẩm mốc trong phòng thì nên làm gì?
Báo ngay cho lễ tân hoặc chủ nhà và đề nghị đổi phòng, tốt nhất trước khi mở hành lý. Nếu không có phòng khác, xin máy hút ẩm, chăn mới giặt sấy và mở cửa sổ vào giờ nắng. Chụp ảnh lại tình trạng phòng phòng khi cần phản hồi sau này.
Có nên tự mang máy sưởi đi Đà Lạt không?
Thường không cần, vì nhiều chỗ ở có sẵn hoặc cho mượn. Nếu vẫn mang, hãy hỏi trước chỗ ở có cho dùng không, kiểm ổ điện chịu tải, và dùng loại có chế độ tự ngắt khi đổ hoặc quá nhiệt. Không cắm nhiều thiết bị công suất lớn vào cùng một ổ.
Tháng mấy ở Đà Lạt thì phòng dễ chịu nhất?
Khoảng tháng ba, tháng tư thường dễ chịu: ngày ấm, đêm mát vừa, ít mưa, phòng khô ráo. Cuối mùa khô có những ngày trưa khá nắng, chọn phòng có rèm và cửa sổ thoáng là ổn.