Chợ đêm Đà Lạt là khu hàng ăn và hàng quần áo bày ra từ chiều tối trên các bậc thang, khoảng sân trước chợ Đà Lạt và đoạn đường Nguyễn Thị Minh Khai đổ xuống khu chợ. Người ta đến đây để ăn đồ nóng giữa trời lạnh (bánh tráng nướng, bắp nướng, khoai nướng, sữa đậu nành, chè), mua áo len, khăn, mũ và lục tìm đồ si. Chợ đông nhất từ khoảng chập tối đến trước khuya, cuối tuần và mùa lễ đông hơn hẳn.
Chợ đêm là nơi nhiều du khách nhớ nhất khi nhắc đến Đà Lạt, nhưng cũng là nơi dễ bị thất vọng nếu đi sai giờ, mặc không đủ ấm hoặc mua vội. Bài này nói về cách chợ vận hành, món ăn và món hàng đáng chú ý, cách mua, cách giữ ấm, giữ đồ, và vài điều người dân trong phường mong khách tôn trọng.
Chợ đêm hình thành thế nào quanh khu chợ trung tâm
Từ lâu, khi khu chợ chính đóng bớt sạp vào chiều tối, những gánh hàng ăn đã dọn ra quanh chợ để phục vụ người đi làm về, học sinh và người dạo phố. Người Đà Lạt lớn tuổi còn nhớ tên gọi "chợ Âm phủ" dành cho khu hàng ăn đêm ở dưới chợ, nơi ánh đèn dầu, đèn măng sông le lói giữa sương lạnh. Cái tên nghe lạ nhưng chỉ đơn giản là tả cảnh chợ họp trong bóng tối của thời trước.
Theo thời gian và theo lượng khách du lịch tăng, chợ đêm mở rộng ra các bậc thang trước nhà chợ, khoảng sân nhìn về phía hồ và đường Nguyễn Thị Minh Khai. Hàng quần áo, đồ len, đồ lưu niệm bày xen với hàng ăn. Cách sắp xếp cụ thể, khu nào được bày bán và giờ dọn hàng do chính quyền phường và ban quản lý quy định, có thể thay đổi theo các đợt chỉnh trang.
Với người dân phường Xuân Hương-Đà Lạt, chợ đêm vừa là sinh kế của nhiều hộ, vừa là áp lực về trật tự, vệ sinh và tiếng ồn. Hiểu điều đó, người đi chợ đêm sẽ thấy vì sao có những quy định về khu bày bán, về rác và về giờ giấc.
Cần phân biệt chợ đêm với các khu ăn uống buổi tối khác ở trung tâm. Quanh khu Hòa Bình và các con đường dẫn lên từ chợ có nhiều quán lẩu, quán nướng, quán chè, quán cà phê mở tới khuya; đó là quán có nhà, có bàn ghế, khác với hàng bày tạm trên bậc thang. Người đi chợ đêm thường kết hợp cả hai: dạo và ăn vặt ở chợ, rồi tìm một quán ngồi ấm để ăn bữa chính hoặc uống một ly gì nóng.
Giờ nào đi chợ đêm hợp với mục đích của bạn
Không có lịch giờ chính thức áp cho mọi sạp; bảng dưới tả nhịp thường thấy để chọn giờ cho hợp. Giờ thực tế có thể sớm hoặc muộn hơn tuỳ mùa và quy định của địa phương.
| Khung giờ | Không khí | Hợp với | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Chiều muộn, khi hàng bắt đầu bày | Còn thưa, người bán đang dọn | Mua áo len, khăn, so hàng thong thả | Một số món ăn chưa có |
| Chập tối | Đông dần, đèn lên, hàng ăn đủ món | Ăn tối kiểu ăn vặt, chụp ảnh không khí | Đường bắt đầu chật |
| Tối, nhất là cuối tuần | Đông nhất, chen lấn | Người thích không khí náo nhiệt | Giữ ví, giữ trẻ nhỏ sát bên |
| Gần khuya | Thưa dần, nhiều sạp dọn | Ăn một món nóng trước khi về | Lạnh hơn rõ rệt, sương xuống |
Người ở lâu thường đi chợ đêm vào ngày thường, sau giờ cơm tối, để vừa đủ đông cho vui mà không phải chen. Với gia đình có trẻ nhỏ, chập tối là lúc dễ chịu nhất: đủ món ăn, chưa quá lạnh, chưa quá chật.
Món nóng nên thử ở chợ đêm
Bánh tráng nướng. Bánh tráng được nướng trên than, phết trứng (thường là trứng cút), hành lá, chà bông, có nơi thêm xúc xích, phô mai, sốt. Món này phổ biến khắp Đà Lạt; ở chợ đêm ăn ngay khi còn giòn, cầm nóng tay giữa trời lạnh.
Bắp nướng, khoai nướng. Bắp nếp và khoai lang nướng trên bếp than là món của người Đà Lạt từ trước khi có chợ đêm cho du khách. Bắp nướng phết mỡ hành hoặc để mộc; khoai nướng vỏ cháy xém, ruột dẻo.
Sữa đậu nành nóng. Ly sữa đậu nành hoặc sữa bắp nóng đi kèm bánh bao, bánh mì nướng, bánh tiêu là thức uống quen của người phố núi khi trời lạnh. Nhiều người Đà Lạt có thói quen uống sữa đậu nành tối như uống trà.
Chè và đồ ngọt nóng. Chè nóng như chè đậu, chè trôi nước, chè khoai được nhiều người chọn vào những tối lạnh. Ngoài ra có yaourt, kem bơ và các loại chè lạnh cho người không ngại lạnh.
Ốc, xiên nướng và đồ ăn vặt. Các món ốc luộc, xiên nướng, cá viên chiên khá giống nhiều thành phố khác. Ăn ở đây chủ yếu vì không khí; nên chọn hàng có bếp sạch, đồ còn nóng.
Lẩu, nướng quanh khu chợ. Nếu muốn ngồi ăn đàng hoàng, các con đường quanh khu trung tâm có nhiều quán lẩu, quán nướng. Lẩu ở Đà Lạt được nói riêng trong một bài khác của chuyên mục.
Mua áo len, khăn mũ và đồ si ở chợ đêm
Hàng quần áo ở chợ đêm có hai nhóm chính. Nhóm thứ nhất là áo len, áo khoác, khăn, mũ, găng tay, tất dày phục vụ khách đến Đà Lạt mà không mang đủ đồ ấm. Hàng này đa dạng về kiểu và chất lượng, có loại đan tay, có loại sản xuất hàng loạt. Khi mua, hãy kéo nhẹ để xem độ đàn hồi, xem đường nối ở vai và nách, ngửi xem có mùi hoá chất nồng không.
Nhóm thứ hai là đồ si, tức quần áo đã qua sử dụng, thường được bán theo đống hoặc treo theo móc. Đồ si Đà Lạt có tiếng với người thích lục tìm áo khoác dạ, áo len, áo măng tô kiểu cũ. Mua đồ si cần kiên nhẫn: kiểm tra vết ố, lỗ thủng, khoá kéo, nút áo, và nên giặt kỹ, phơi nắng hoặc giặt hấp trước khi mặc.
Với cả hai nhóm, giá cả thường có thể trao đổi nhẹ nhàng. Thay vì mặc cả gay gắt, có thể hỏi mua hai món để được bớt, hoặc chọn sạp có giá niêm yết rõ. Nếu chỉ cần một chiếc áo khoác dùng tạm cho chuyến đi, chọn loại dễ giặt, nhẹ, gọn để mang về.
Ánh sáng ở chợ đêm thường là đèn vàng hoặc đèn trắng treo tạm, làm màu vải trông khác so với ban ngày. Một chiếc áo len nhìn nâu trầm dưới đèn có thể ra ánh đỏ khi mang ra nắng. Nếu màu sắc quan trọng với mình, hãy dùng đèn điện thoại soi thêm hoặc hỏi người bán có màu nào gần giống để so. Với hàng đan tay, có thể hỏi chất sợi là len, sợi pha hay sợi tổng hợp, vì mỗi loại cần cách giặt riêng; len thật thường phải giặt tay nước lạnh và phơi nằm để không giãn.
Mặc gì và giữ ấm khi dạo chợ đêm
Nhiều lớp mỏng thay vì một lớp dày. Buổi tối ở Đà Lạt lạnh hơn ban ngày khá rõ, nhất là các tháng cuối năm và đầu năm. Một áo giữ nhiệt mỏng, một áo len và một áo khoác chắn gió linh hoạt hơn một chiếc áo dày duy nhất.
Chú ý tay, cổ và chân. Đứng lâu ngoài trời lạnh, tay và chân mất nhiệt nhanh. Khăn quàng, găng tay mỏng, tất dày giúp đi chợ thoải mái hơn nhiều.
Mang áo mưa gọn. Mùa mưa ở Đà Lạt có thể có mưa chiều kéo dài sang tối. Áo mưa mỏng gấp gọn trong túi tiện hơn ô khi đi giữa đám đông.
Trẻ nhỏ và người lớn tuổi. Hai nhóm này dễ nhiễm lạnh. Nên cho đi chợ vào chập tối, giữ ấm đầu và ngực, và không ở lâu khi sương xuống.
Ăn uống vừa đủ. Đồ nóng giúp ấm người, nhưng ăn liên tục nhiều món dầu mỡ ngoài trời lạnh dễ khó tiêu. Nên chọn vài món muốn thử thay vì ăn hết dọc đường.
Giữ đồ, đi lại và cư xử văn minh ở chợ đêm
Chợ đêm đông người trên đường dốc, ánh sáng không đều; vài lưu ý giúp buổi tối trọn vẹn:
- Gửi xe ở điểm giữ xe có người trông, hỏi giá trước, giữ vé; tránh dừng đỗ tuỳ tiện ở đường dốc.
- Đeo túi phía trước, không để điện thoại ở túi quần sau, nhất là chỗ đông chen lấn.
- Đi theo nhóm thì hẹn trước một điểm gặp lại dễ nhận ra, phòng khi lạc nhau.
- Hỏi giá trước khi gọi món hoặc chọn hàng; với món tính theo xiên, theo con, hỏi rõ cách tính.
- Bỏ rác vào thùng hoặc mang theo túi rác nhỏ; khu chợ nằm sát hồ Xuân Hương.
- Không ngồi, đứng chắn lối đi trên bậc thang; người bán và khách cần lối đi để di chuyển.
- Về khuya đi bộ theo các con đường sáng đèn, cẩn thận khi qua đường vì xe đổ dốc.
Nếu có việc cần phản ánh như bị ép giá, cân thiếu hay va chạm, có thể báo lực lượng trật tự hoặc ban quản lý khu chợ tại chỗ thay vì tranh cãi kéo dài với người bán.
Chợ đêm trong mắt người phố núi
Với người lớn lên ở trung tâm Đà Lạt, chợ đêm vừa thân quen vừa đã khác xưa. Ngày trước, đó là nơi học sinh rủ nhau ăn bắp nướng, uống sữa đậu nành sau giờ học thêm; nay là điểm đến được nhắc trong hầu hết lịch trình du lịch. Sự đông đúc mang lại thu nhập cho nhiều gia đình, nhưng cũng kéo theo kẹt xe, rác và tiếng ồn cho các dãy nhà quanh chợ.
Nhiều người Đà Lạt vẫn có thói quen đi chợ đêm, nhưng chọn ngày thường, đi bộ từ nhà ra, ăn một món quen rồi về. Họ biết hàng nào nấu ngon, hàng nào chỉ đông vì đứng ở chỗ dễ thấy. Đây là lời gợi ý chung cho khách: đừng chạy theo hàng đông nhất, nên để ý hàng có nhiều người nói giọng địa phương đứng ăn.
Chợ đêm cũng là nơi để cảm nhận khí hậu đặc biệt của phố núi: hơi thở thành khói, mùi than nướng hoà với mùi thông và sương. Đó là điều khó mua mang về, và có lẽ là lý do khách cứ quay lại.
Người ở lâu trong phường cũng hay nhắc rằng chợ đêm đẹp nhất không phải vào đêm đông nhất mà vào những tối se lạnh giữa tuần, khi người bán còn rảnh để hỏi han khách, khi có thể đứng cạnh bếp than nghe chuyện mùa màng, chuyện con cái của người bán khoai. Những câu chuyện ấy cho người lạ một lát cắt chân thật về đời sống phố núi mà không tấm ảnh nào ghi lại được.
Câu hỏi thường gặp
Chợ đêm Đà Lạt họp mỗi ngày hay chỉ cuối tuần?
Chợ đêm quanh khu chợ trung tâm thường họp hằng ngày, nhưng quy mô khác nhau: cuối tuần, dịp lễ và mùa du lịch đông sạp và đông khách hơn hẳn. Những ngày mưa lớn, một số sạp có thể nghỉ hoặc dọn sớm. Giờ giấc và khu vực bày bán do địa phương quy định nên có thể thay đổi theo từng thời kỳ.
Đi chợ đêm Đà Lạt nên mặc bao nhiêu lớp áo?
Tuỳ mùa, nhưng nên chuẩn bị ít nhất hai đến ba lớp: áo giữ nhiệt hoặc áo thun dài tay, áo len và áo khoác chắn gió. Các tháng cuối năm và đầu năm buổi tối khá lạnh, có thể cần thêm khăn, găng tay. Người không quen lạnh nên mặc dư một lớp, nóng thì cởi ra dễ hơn là thiếu áo giữa đường.
Đồ si ở chợ đêm có an toàn để mặc ngay không?
Không nên mặc ngay. Đồ si là quần áo đã qua sử dụng, có thể còn bụi, nấm mốc hoặc mùi kho. Nên giặt kỹ bằng nước ấm, phơi nắng hoặc mang giặt hấp trước khi mặc, nhất là áo len và áo khoác dạ. Người có làn da nhạy cảm càng nên cẩn thận với bước này.
Chợ đêm có phù hợp với trẻ nhỏ không?
Có thể đi, nhưng nên chọn chập tối ngày thường, khi chợ chưa quá đông và chưa quá lạnh. Giữ trẻ sát bên, dặn trẻ điểm gặp lại nếu lạc, mặc đủ ấm cả đầu và chân. Tránh cho trẻ ăn quá nhiều món chiên nướng cùng lúc, và về sớm khi sương bắt đầu xuống.
Có cách nào tránh đông khi đi chợ đêm vào mùa lễ?
Mùa lễ khó tránh đông hoàn toàn. Có thể đi sớm khi hàng vừa bày, hoặc đi muộn gần lúc chợ thưa. Đi bộ từ nơi lưu trú thay vì chạy xe vào trung tâm sẽ đỡ cảnh tìm chỗ gửi xe. Nếu chỉ muốn ăn, các con đường lân cận khu chợ cũng có nhiều hàng quán và thường thoáng hơn.
Mua quà ở chợ đêm hay chợ ban ngày tốt hơn?
Chợ đêm hợp để mua áo len, khăn mũ, đồ si và ăn uống. Với mứt, trái cây, rau, đồ khô làm quà, nhiều người thấy chợ ban ngày dễ chọn hơn vì ánh sáng tốt, có thể nhìn rõ màu sắc, đọc nhãn và so hàng giữa nhiều sạp. Rau và trái cây mua buổi sáng cũng tươi hơn.