Đường phố trung tâm Đà Lạt bám theo các quả đồi, nên phần lớn tuyến đường quanh chợ, khu Hòa Bình, hồ Xuân Hương đều có dốc, nhiều chỗ vừa dốc vừa cua vừa hẹp. Chạy xe máy an toàn ở đây cần ba kỹ năng: lên dốc không để xe hụt hơi, xuống dốc bằng phanh động cơ thay vì đạp phanh liên tục, và biết cách dừng, đỗ, khởi hành lại giữa dốc.
Người sinh ra ở Đà Lạt làm những việc này như phản xạ, còn người từ đồng bằng lên thường chỉ nhận ra khi xe đã trôi ngược hoặc phanh đã nóng. Bài này gom lại các kỹ năng đó, kèm những đoạn dốc trung tâm hay gây lúng túng và cách xử lý khi mặt đường ướt.
Bài không thay thế việc học lái xe bài bản. Ai chưa từng lái xe máy thì không nên dùng dốc Đà Lạt làm chỗ tập.
Vì sao dốc Đà Lạt khó hơn tưởng
Một con dốc ở đồng bằng thường ngắn và thẳng, nhìn thấy đỉnh. Dốc ở trung tâm Đà Lạt thì nhiều con vừa dài vừa cua, có đoạn đổi độ dốc đột ngột, có ngã ba nằm ngay giữa dốc, có hẻm nhỏ đổ ra đường chính không có tầm nhìn. Xe đỗ hai bên lề làm lòng đường hẹp lại, xe ngược chiều xuất hiện bất ngờ sau khúc cua.
Thêm vào đó là mặt đường. Lá thông, rêu, bùn đất đỏ từ công trình, nước chảy từ các con hẻm trên cao xuống sau cơn mưa làm mặt đường trơn hơn mức nhìn thấy. Buổi sáng sương đọng trên nhựa đường, những đoạn khuất nắng có thể ẩm suốt cả buổi.
Cuối cùng là thời tiết. Tay lạnh cóng sẽ bóp phanh, bóp côn kém chính xác. Kính mũ bảo hiểm bị mờ hơi nước. Người lái mệt sau cả ngày đi chơi, chở thêm người và đồ, trời tối nhanh. Những yếu tố nhỏ này cộng lại khiến một con dốc bình thường trở nên khó.
Lên dốc: giữ đà và chọn số đúng lúc
Lên dốc là phần nhiều người nghĩ là dễ, cho tới khi xe hụt hơi giữa chừng. Trình tự dưới đây áp dụng cho cả xe số và xe ga:
- Nhìn dốc từ xa: ước độ dài và độ cong, xem có xe đỗ, ngã ba hay hẻm giữa dốc không.
- Chọn số trước khi vào dốc: với xe số, về số thấp ngay chân dốc, không đợi xe yếu mới về. Với xe ga, tăng ga đều từ trước, không để mất đà.
- Giữ ga đều, không giật: giật ga trên dốc ướt dễ làm bánh sau trượt.
- Ngồi hơi nhích về trước: giúp bánh trước bám đường, nhất là khi chở người phía sau.
- Chở nặng thì cân nhắc: xe nhỏ chở hai người lớn cộng đồ đạc có thể không leo nổi những dốc gắt. Khi đó, người ngồi sau xuống đi bộ một đoạn là bình thường, không có gì ngại.
- Gần đỉnh dốc thì chậm lại: phía bên kia đỉnh có thể là ngã ba, xe ngược chiều hoặc người đi bộ.
Nếu xe bắt đầu hụt hơi giữa dốc, đừng cố vặn ga hết cỡ. Tấp sát lề an toàn, dừng hẳn, rồi khởi hành lại bằng số thấp. Cố đẩy xe lên bằng ga khi đã mất đà dễ dẫn tới chết máy và trôi ngược.
Xuống dốc: phanh động cơ là bạn
Về số thấp trước khi xuống. Với xe số, để số thấp khi đổ dốc dài để động cơ ghìm bớt tốc độ. Với xe ga, nhả ga sớm, phanh nhẹ xen kẽ, đừng để xe lao nhanh rồi mới bóp mạnh.
Phanh cả hai bánh, nhẹ và đều. Chỉ bóp phanh trước mạnh trên dốc ướt dễ trượt bánh trước, chỉ đạp phanh sau thì xe không đủ lực dừng. Phối hợp cả hai, lực vừa phải, tăng dần.
Không tắt máy thả trôi. Thả trôi làm mất phanh động cơ, phanh phải gánh toàn bộ, nóng lên rất nhanh. Đây là thói quen nguy hiểm nhất ở các thành phố đồi núi.
Giữ khoảng cách với xe trước. Xe phía trước có thể dừng đột ngột để rẽ vào hẻm hoặc tránh người đi bộ. Trên dốc, quãng đường phanh dài hơn đường bằng rất nhiều.
Khi phanh có dấu hiệu lạ. Phanh kêu rít, mùi khét, tay phanh bóp sâu hơn bình thường thì tấp vào chỗ an toàn, nghỉ cho phanh nguội và kiểm tra tại tiệm sửa xe gần nhất.
Dừng, đỗ và khởi hành lại giữa dốc
Ở trung tâm Đà Lạt, chuyện dừng xe giữa dốc diễn ra liên tục: chờ đèn ở ngã ba, nhường xe ngược chiều, ghé mua đồ bên đường. Khi dừng, giữ phanh, đặt chân chống xuống đường vững, và đừng nhả phanh khi chưa sẵn sàng đi. Với xe số, khởi hành lại bằng số một, nhả côn từ từ đồng thời nhả phanh và lên ga; tập vài lần ở dốc thoải trước khi gặp dốc gắt.
Khi đỗ xe trên dốc, quay đầu xe chếch vào lề, dựng chân chống giữa nếu được, và với xe số thì để xe ở số để tránh trôi. Xe ga thì kiểm tra chân chống thật chắc trên mặt đường không nghiêng quá. Không đỗ ở khúc cua, đầu hẻm hay sát vạch qua đường.
Chỗ gửi xe máy quanh khu chợ, khu Hòa Bình thường nằm trên mặt dốc. Người trông xe hay xếp xe sát nhau; khi lấy xe, dắt ra từ từ, đừng nổ máy rồi lùi trên dốc khi phía sau còn người đi bộ.
Những con dốc trung tâm cần chú ý
Quanh khu chợ Đà Lạt có những con dốc ngắn mà gắt, như dốc Nguyễn Thị Minh Khai cạnh khu chợ, buổi tối đông người đi chợ đêm tràn xuống lòng đường. Chạy chậm, nhường người đi bộ, và đừng tìm chỗ đỗ ngay trên dốc khi đang đông. Khu Hòa Bình phía trên chợ có nhiều ngã ba nối các phố dốc, xe từ nhiều hướng đổ về một điểm; giảm tốc trước mỗi giao lộ.
Đường Lê Đại Hành nối khu Hòa Bình xuống bờ hồ là đoạn dốc nhiều người qua lại, có xe ô tô du lịch, xe máy và người đi bộ. Đường 3 Tháng 4 từ phía đèo Prenn vào trung tâm là dốc dài, xe khách và xe tải nhiều. Đường Phan Bội Châu và các tuyến đi từ phía chợ sang hướng nhà ga cũng lên xuống liên tục.
Ngoài các trục chính, đáng dè chừng nhất là các con hẻm dốc dẫn vào khu dân cư, homestay. Có hẻm dốc gắt, mặt bê tông trơn, cua gấp ngay đầu hẻm. Nếu thấy hẻm quá dốc, không chắc tay lái, hãy đỗ xe ở đường chính và đi bộ vào.
Người quen đường thường chọn lộ trình né dốc: đi theo các đường ven hồ Xuân Hương vốn tương đối bằng, rồi mới rẽ lên đúng con dốc ngắn nhất dẫn tới nơi cần đến, thay vì để ứng dụng dẫn đường kéo qua những lối tắt dốc gắt trong khu dân cư. Đi xa hơn vài trăm mét nhưng nhẹ nhàng và an toàn hơn hẳn, nhất là khi trời đã tối hoặc mặt đường còn ướt.
Mặt đường và cách xử lý
Cùng một con dốc, mặt đường khác nhau cần cách lái khác nhau. Bảng dưới gom những tình huống hay gặp ở trung tâm:
| Mặt đường | Dấu hiệu | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Ướt sau mưa | Mặt nhựa bóng, nước chảy thành dòng | Giảm tốc, phanh sớm và nhẹ, tránh vạch sơn và nắp cống |
| Lá thông, rêu | Lớp lá kim phủ mép đường, mảng xanh ở chỗ khuất nắng | Đi giữa làn đường của mình, không ôm sát lề |
| Bùn đất đỏ | Vệt đất từ công trình, xe chở vật liệu | Đi chậm, không phanh gấp, không nghiêng xe nhiều khi cua |
| Sương đọng buổi sáng | Mặt đường ẩm dù không mưa, kính mũ mờ | Lau kính, bật đèn, giữ khoảng cách gấp đôi |
| Đá dăm, cát | Hạt sỏi rời ở khúc cua, gần công trình | Dựng xe thẳng trước khi vào cua, phanh trước khi tới đoạn đó |
Lốp mòn làm mọi tình huống trên tệ hơn nhiều. Nếu thuê xe, kiểm tra gai lốp kỹ; nếu xe của mình, Đà Lạt là nơi đáng thay lốp sớm hơn ở đồng bằng.
Trang bị và thói quen giúp lái dốc an toàn hơn
Kỹ năng là chính, nhưng vài thứ trang bị và thói quen nhỏ giúp người lái tự tin hơn trên dốc Đà Lạt:
- Găng tay đủ ấm mà vẫn cảm nhận được tay phanh, tay côn; tay lạnh cóng là tay phản xạ chậm.
- Mũ bảo hiểm có kính, lau sạch hơi nước trước khi đi; tối thì không dùng kính màu tối.
- Áo khoác có phần phản quang hoặc màu sáng để xe khác thấy trong sương.
- Giày đế bám để chống chân vững khi dừng giữa dốc, không đi dép lê.
- Tránh chở quá nhiều đồ treo hai bên tay lái, làm lệch thăng bằng khi cua dốc.
- Không dùng điện thoại khi lái, kể cả để xem đường; dừng hẳn ở chỗ an toàn rồi mới xem.
Và một thói quen quan trọng hơn cả: khi đã uống rượu bia, đừng lái xe. Dốc, lạnh và đường tối ở Đà Lạt không tha thứ cho phản xạ chậm.
Chở trẻ em và người lớn tuổi trên dốc
Chở thêm người làm xe nặng hơn và trọng tâm cao hơn, điều này lộ rõ nhất trên dốc. Với trẻ nhỏ, cho trẻ ngồi giữa hai người lớn hoặc ngồi phía sau ôm chặt người lái, đội mũ bảo hiểm vừa cỡ và cài quai. Trẻ ngồi phía trước trên xe tay ga dễ ngủ gật khi trời lạnh, lại làm vướng tay lái khi cua; nếu trẻ nhỏ đến mức không tự bám được, cân nhắc đi ô tô cho các quãng dốc dài.
Người lớn tuổi ngồi sau nên được báo trước khi xe vào dốc gắt hay khúc cua, để bám chắc và không ngả người ngược chiều. Khi lên dốc rất gắt, mời người ngồi sau xuống đi bộ một quãng ngắn nếu sức khoẻ cho phép, an toàn hơn cố leo với xe quá tải. Khi xuống dốc, người ngồi sau không nên chống tay lên vai người lái, vì lực dồn về phía trước làm khó điều khiển xe.
Khi xe gặp sự cố giữa dốc
Xe chết máy, thủng lốp hay đứt xích giữa dốc là chuyện có thể gặp. Việc đầu tiên là đưa xe sát lề ở chỗ có tầm nhìn tốt, tránh khúc cua và đỉnh dốc, bật đèn cảnh báo nếu xe có. Không đứng giữa lòng đường để sửa hay gọi điện; đứng hẳn lên vỉa hè hoặc lề đất phía trong.
Trung tâm Đà Lạt có nhiều tiệm sửa xe máy rải khắp các trục phố, người dân sẵn lòng chỉ đường. Nếu xe thuê, gọi ngay cho nơi cho thuê, nhiều nơi có hỗ trợ đổi xe hoặc đưa người tới sửa. Không tự tháo phanh hay chỉnh những bộ phận an toàn bên đường. Nếu chết máy do ngập nước sau mưa lớn, đừng cố đề lại liên tục, vì có thể làm hỏng động cơ nặng hơn; đẩy xe tới chỗ cao và nhờ thợ xem.
Câu hỏi thường gặp
Xe tay ga có leo được dốc Đà Lạt không?
Phần lớn xe tay ga đời mới leo được các dốc trung tâm Đà Lạt khi chở một hai người bình thường. Khó hơn khi chở nặng, xe yếu hoặc dốc gắt trong hẻm. Tăng ga đều từ chân dốc, không để mất đà; nếu xe hụt hơi, tấp lề dừng hẳn rồi khởi hành lại.
Xuống dốc bằng xe tay ga có cần lưu ý gì?
Xe tay ga không có phanh động cơ mạnh như xe số, nên phanh phải làm việc nhiều hơn. Nhả ga sớm, phanh cả hai bánh nhẹ và xen kẽ, không bóp liên tục suốt dốc dài. Nếu phanh có mùi khét hoặc bóp sâu hơn bình thường, dừng lại cho phanh nguội.
Bị trôi xe ngược giữa dốc thì làm sao?
Bóp cả hai phanh, chống chân xuống đường cho vững, giữ xe thẳng. Đừng cố vặn ga khi xe đang trôi. Khi xe đã đứng yên, khởi hành lại bằng số thấp; nếu dốc quá gắt, nhờ người ngồi sau xuống đi bộ hoặc dắt xe lên đoạn thoải hơn.
Con dốc nào ở trung tâm Đà Lạt khó đi nhất?
Không có con dốc nào khó với mọi người. Dốc quanh khu chợ khó vì đông người buổi tối, các con hẻm dốc vào khu dân cư khó vì gắt và hẹp, đường 3 Tháng 4 khó vì dài và nhiều xe lớn. Mặt đường ướt làm dốc nào cũng khó hơn.
Người mới biết lái xe máy có nên thuê xe ở Đà Lạt?
Không nên dùng Đà Lạt làm nơi tập lái. Dốc, cua, đường trơn và mật độ xe ở trung tâm đòi hỏi phản xạ của người đã lái quen. Nếu chưa vững tay lái, đi bộ, gọi taxi hoặc xe ứng dụng trong trung tâm sẽ an toàn và thư thái hơn.
Đỗ xe máy trên dốc thế nào cho khỏi đổ?
Quay đầu xe chếch vào lề, dựng chân chống giữa nếu được, với xe số thì để xe ở số. Chọn mặt đường không nghiêng quá, tránh khúc cua, đầu hẻm và vạch qua đường. Ở bãi giữ xe trên dốc, dắt xe ra từ từ, đừng lùi xe khi phía sau còn người.