Mỗi năm có không ít người dọn lên Đà Lạt sống: người làm việc từ xa, gia đình muốn con lớn lên ở nơi mát mẻ, người về hưu, người làm dịch vụ theo mùa. Phần lớn bắt đầu bằng việc thuê nhà, và khu trung tâm thuộc phường Xuân Hương-Đà Lạt luôn là lựa chọn đầu tiên vì gần chợ, gần hồ, đi đâu cũng tiện. Nhưng thuê nhà ở phố núi có những điều mà người quen sống ở đồng bằng dễ bỏ sót.
Bài này nói về thuê để ở lâu dài, từ vài tháng trở lên. Thuê phòng ngắn ngày khi đi du lịch thuộc mục lưu trú của trang. Không có giá thuê trong bài vì giá thay đổi theo mùa, theo căn, theo thời điểm; điều quan trọng hơn là biết căn nào đáng ở.
Chọn khu trong phường: mỗi góc một nhịp sống
Phường Xuân Hương-Đà Lạt gồm năm phường cũ với những nhịp sống khá khác nhau. Khu quanh chợ Đà Lạt và khu Hòa Bình thuộc Phường 1 cũ là nơi náo nhiệt nhất: đi bộ ra chợ, ra hồ, quán xá mở đến khuya, nhưng cũng đông khách du lịch, ồn ào vào cuối tuần và mùa lễ, chỗ để xe hiếm. Hợp với người sống một mình, thích tiện lợi, ít dùng ô tô.
Khu dọc Phan Đình Phùng thuộc Phường 2 cũ là phố buôn bán lâu đời của người Đà Lạt, nhiều nhà ống, tiệm ăn sáng, tiệm tạp hoá phục vụ dân địa phương hơn là khách. Khu Trần Phú, Ba Tháng Tư, hướng đèo Prenn thuộc Phường 3 cũ và khu Hoàng Văn Thụ, quanh hồ Tuyền Lâm thuộc Phường 4 cũ thưa hơn, có nhiều nhà vườn, biệt thự, không khí yên tĩnh nhưng xa chợ hơn, cần xe máy hoặc ô tô. Khu quanh ga Đà Lạt, Hùng Vương, Yersin thuộc Phường 10 cũ có nhiều đường dốc, nhiều biệt thự cũ, gần trường học và tương đối yên.
Khi chọn khu, hãy đi thử con đường từ nhà đến nơi làm việc, đến chợ, đến trường của con vào giờ cao điểm và vào một ngày mưa. Một quãng đường năm phút lúc nắng có thể thành hai mươi phút khi mưa lớn, kẹt xe quanh hồ, hoặc khi phải dắt xe lên một con dốc trơn. Người lớn tuổi nên tránh những căn phải leo nhiều bậc thang ngoài trời.
Cuối tuần và các kỳ nghỉ lễ, khách du lịch đổ về trung tâm rất đông. Nếu bạn làm việc tại nhà và cần yên tĩnh, một căn trong hẻm sâu hay ở khu Phường 3, 4 cũ sẽ dễ chịu hơn căn mặt tiền gần chợ.
Xem nhà ở Đà Lạt: những thứ phải kiểm mà ở nơi khác ít ai để ý
Nắng. Đây là tiêu chí số một. Nhà đón nắng sáng thì khô ráo, ấm, phơi được quần áo. Nhà khuất nắng sau đồi hoặc kẹp giữa hai căn cao tầng sẽ ẩm quanh năm, quần áo không khô, chăn nệm có mùi. Đi xem nhà vào buổi sáng và hỏi chủ nhà nắng chiếu vào phòng nào, mấy giờ.
Ẩm mốc. Nhìn góc tường, chân tường, sau tủ, trần nhà tắm, đáy tủ quần áo. Vệt đen, mảng sơn phồng, mùi ẩm là dấu hiệu nhà thấm. Nhà sát taluy thường thấm ở bức tường phía đồi. Xem nhà trong mùa mưa sẽ thấy rõ hơn nhiều so với mùa khô.
Nước nóng và sưởi. Đà Lạt cần nước nóng quanh năm. Kiểm bình nóng lạnh có hoạt động không, công suất có đủ cho cả nhà tắm buổi tối không. Hỏi chủ nhà có cho dùng máy sưởi điện không, hệ thống điện có chịu được không. Những đêm cuối năm, nhất là tháng Mười Hai và tháng Một, trời lạnh đáng kể.
Cửa sổ và độ kín. Cửa gỗ cũ hở khe sẽ lùa gió lạnh và hơi ẩm. Cửa kính đơn trên hướng gió cũng làm phòng lạnh. Nhìn cách nhà được đóng kín và thông gió: một căn tốt phải kín gió khi cần và mở thoáng được khi trời khô.
Chỗ để xe và lối vào. Hỏi để xe ở đâu, đêm có an toàn không, ô tô có vào được không. Lối vào dốc lát gạch trơn rêu rất nguy hiểm trong mùa mưa.
Côn trùng và mối. Nhà gỗ, nhà có vườn rậm dễ có mối, kiến, đôi khi có rắn nhỏ lạc vào sân. Hỏi chủ nhà lần xử lý mối gần nhất.
Hợp đồng thuê: viết ra những gì để sống yên
Hợp đồng thuê nhà ở nên lập bằng văn bản, ghi rõ bên cho thuê và bên thuê, địa chỉ căn nhà theo đơn vị hành chính mới là phường Xuân Hương-Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng, thời hạn thuê, giá thuê, kỳ thanh toán, tiền đặt cọc và điều kiện hoàn cọc. Người cho thuê phải là chủ sở hữu hoặc người được uỷ quyền hợp lệ; hãy xem giấy chứng nhận hoặc giấy uỷ quyền trước khi ký.
Những điều khoản hay gây tranh chấp nhất ở Đà Lạt là cách tính điện nước, nhất là khi dùng nhiều máy sưởi; trách nhiệm sửa chữa khi nhà thấm dột, mốc tường trong mùa mưa; việc chủ nhà có được tăng giá giữa chừng khi vào mùa cao điểm hay không; và điều kiện chấm dứt hợp đồng sớm. Hãy viết rõ từng điểm, kể cả những chuyện tưởng hiển nhiên.
Lập biên bản bàn giao kèm ảnh chụp hiện trạng: tường, sàn, đồ đạc, thiết bị, chỉ số đồng hồ điện nước. Ở xứ ẩm như Đà Lạt, chuyện tường mốc, đồ gỗ phồng sau một mùa mưa là bình thường; biên bản giúp phân biệt hư hỏng do thời tiết với hư hỏng do người thuê.
Hợp đồng thuê nhà ở của cá nhân không bắt buộc công chứng trong mọi trường hợp, trừ khi các bên muốn. Nhưng hợp đồng rõ ràng, có chữ ký hai bên, là căn cứ để đăng ký tạm trú, để xin xác nhận khi cần, và để giải quyết khi có bất đồng.
Những việc sau khi dọn vào
Trong vòng ba mươi ngày đầu, hãy đăng ký tạm trú tại công an phường Xuân Hương-Đà Lạt nếu bạn chuyển từ nơi khác đến. Việc này làm trực tuyến được qua VNeID, chủ nhà xác nhận đồng ý trên hệ thống. Có tạm trú, bạn dễ dàng đăng ký khám chữa bệnh, cho con đi học, đứng tên các dịch vụ.
Kiểm hợp đồng điện, nước đang đứng tên ai, có cần chuyển tên không, hoá đơn gửi về đâu. Với internet và truyền hình, thường người thuê tự đăng ký dịch vụ mới theo tên mình. Hỏi hàng xóm về lịch thu gom rác, nơi tập kết rác và quy định phân loại rác của khu dân cư.
Chuẩn bị đồ chống ẩm ngay từ đầu: hút ẩm cho tủ quần áo, máy hút ẩm nếu nhà thấp, túi hút chân không cho chăn đông. Nhiều người mới lên chỉ nhận ra cần những thứ này khi tủ đồ đã lên mốc sau tuần mưa đầu tiên.
Làm quen với tổ trưởng dân phố và hàng xóm. Ở khu trung tâm, nơi có nhiều nhà cho thuê và khách đến đi liên tục, mối quan hệ tốt với hàng xóm giúp bạn biết thông tin cúp điện, cúp nước, lịch phun thuốc muỗi, các cảnh báo mưa lớn, và được giúp đỡ khi có việc gấp.
Một năm thuê nhà ở Đà Lạt: tháng nào cần lo gì
Người mới lên thường chỉ nghĩ Đà Lạt có một kiểu thời tiết là mát. Thật ra một năm ở khu trung tâm có những giai đoạn đòi hỏi chuẩn bị khác nhau, và người thuê nhà biết trước sẽ đỡ tốn kém, đỡ khó chịu.
Mùa khô, đại khái từ cuối năm đến khoảng tháng Tư năm sau, là lúc trời trong, nắng hanh, đêm có thể lạnh rõ, nhất là tháng Mười Hai và tháng Một. Đây là lúc dùng máy sưởi và nước nóng nhiều nhất, hoá đơn điện tăng. Không khí khô làm da nẻ, môi khô; nhà cũ có khe hở thì gió lùa. Cũng là mùa đông khách nhất với Tết, Festival Hoa vào những năm tổ chức, và các kỳ nghỉ dài; đường quanh hồ và khu chợ kẹt, tiếng ồn tăng, chỗ để xe khan hiếm. Nếu ở mặt tiền gần chợ, nên chuẩn bị tâm lý.
Mùa mưa, đại khái từ tháng Năm đến tháng Mười, Mười Một, là lúc phép thử thật sự với căn nhà. Mưa chiều kéo dài, có tuần mưa dầm liên tục. Quần áo phơi không khô, tủ gỗ dễ mốc, tường thấm. Người thuê nên phơi đồ trong phòng có máy hút ẩm hoặc dùng máy sấy, mở cửa thông gió vào những giờ nắng hiếm hoi, kiểm máng xối và rãnh thoát nước quanh nhà để báo chủ nhà sửa sớm.
Giữa hai mùa là những tuần chuyển tiếp dễ chịu nhất trong năm, khi trời bớt mưa, chưa quá lạnh. Đây cũng là thời điểm tốt để tìm nhà mới nếu bạn định chuyển, vì nhiều căn trống sau mùa hè và trước mùa Tết.
Dù mùa nào, nên để sẵn đèn pin, sạc dự phòng và một ít nước uống. Mưa lớn kèm gió đôi khi gây cúp điện cục bộ khi cây đổ vào đường dây, nhất là ở những khu nhiều cây thông cổ thụ. Khi thấy cây nghiêng, cành khô treo trên dây điện gần nhà, hãy báo tổ dân phố hoặc chính quyền phường để được kiểm tra, đừng tự trèo lên chặt tỉa vì vừa nguy hiểm vừa có thể vi phạm quy định về cây xanh đô thị.
Tranh chấp với chủ nhà: cách xử lý từ nhẹ đến nặng
Phần lớn bất đồng giữa người thuê và chủ nhà ở Đà Lạt xoay quanh tiền cọc khi trả nhà, trách nhiệm sửa chữa, tăng giá và việc chủ nhà muốn lấy lại nhà trước hạn để cho khách du lịch thuê ngắn ngày với giá cao hơn. Bước đầu tiên luôn là trao đổi trực tiếp, dựa trên hợp đồng và biên bản bàn giao.
Nếu không thoả thuận được, có thể đề nghị tổ hoà giải ở cơ sở hoặc chính quyền phường hỗ trợ hoà giải. Hoà giải ở cơ sở là cách giải quyết nhanh, ít tốn kém, phù hợp với những tranh chấp nhỏ. Khi vẫn không thành, các bên có quyền khởi kiện tại toà án có thẩm quyền theo thủ tục tố tụng dân sự.
Để tránh đi đến bước cuối, hãy giữ mọi chứng từ: hợp đồng, biên lai trả tiền, tin nhắn trao đổi về sửa chữa, ảnh chụp hiện trạng. Trả tiền qua chuyển khoản thay vì tiền mặt để có dấu vết. Khi chủ nhà vi phạm nghiêm trọng như tự ý vào nhà, cắt điện nước để ép trả nhà, bạn có thể báo chính quyền phường và công an phường để được can thiệp.
Câu hỏi thường gặp
Thuê nhà ở Đà Lạt nên xem vào mùa nào?
Nếu được, nên xem vào mùa mưa, khoảng từ tháng Năm đến tháng Mười, để thấy rõ nhà có thấm, có ẩm mốc, lối đi có trơn trượt không. Xem trong mùa khô dễ đánh giá sai vì mọi thứ đều khô ráo và sáng sủa.
Khu nào trong phường Xuân Hương-Đà Lạt yên tĩnh để ở lâu dài?
Khu Trần Phú, Ba Tháng Tư, Hoàng Văn Thụ và các hẻm sâu ở Phường 3, Phường 4, Phường 10 cũ thường yên tĩnh hơn khu quanh chợ Đà Lạt và khu Hòa Bình. Đổi lại, các khu này xa chợ hơn và nhiều dốc, cần có xe.
Thuê nhà có phải đăng ký tạm trú không?
Có, nếu bạn chuyển từ nơi khác đến và ở từ ba mươi ngày trở lên. Đăng ký trực tuyến qua VNeID hoặc cổng dịch vụ công với công an phường Xuân Hương-Đà Lạt, chủ nhà xác nhận đồng ý trên hệ thống.
Chủ nhà muốn lấy lại nhà giữa chừng vào mùa du lịch thì sao?
Xem điều khoản chấm dứt hợp đồng sớm trong hợp đồng đã ký. Nếu chủ nhà đơn phương chấm dứt trái thoả thuận, họ phải chịu trách nhiệm theo hợp đồng và theo pháp luật dân sự. Trước hết nên thương lượng, sau đó nhờ hoà giải ở cơ sở.
Tường bị mốc sau mùa mưa thì ai chịu trách nhiệm sửa?
Tuỳ thoả thuận trong hợp đồng và nguyên nhân. Mốc do nhà thấm, dột thường thuộc trách nhiệm chủ nhà sửa chữa. Mốc do người thuê không thông gió, không vệ sinh có thể khác. Biên bản bàn giao kèm ảnh giúp phân định rõ ràng.
Có nên ký hợp đồng thuê nhà bằng miệng cho nhanh?
Không nên. Hợp đồng miệng khó chứng minh khi có tranh chấp về cọc, giá, thời hạn và không dùng được làm giấy tờ chứng minh chỗ ở khi đăng ký tạm trú. Một văn bản ngắn gọn có chữ ký hai bên đã an toàn hơn nhiều.