Sương mù ở Đà Lạt thường xuất hiện vào sáng sớm, dày nhất ở các vùng trũng như mặt hồ Xuân Hương, hồ Tuyền Lâm và các thung lũng giữa đồi, rồi tan dần khi nắng lên vào giữa buổi sáng. Sương hay gặp nhất vào những đêm trời quang, lặng gió sau một ngày ẩm, đặc biệt trong mùa mưa và những tuần chuyển mùa; mùa khô vẫn có sương nhưng thường mỏng và tan sớm.
Sương mù là một phần của vẻ đẹp Đà Lạt, nhưng với người đi lại sáng sớm, nó cũng là mối nguy. Bài này giải thích sương hình thành thế nào, vì sao nó tụ lại ở hồ và thung lũng, mùa nào và giờ nào nhiều sương, cách lái xe an toàn trong sương, và những điều người làm du lịch nên dặn khách khi đi ngắm sương.
Sương mù hình thành thế nào
Không khí luôn chứa hơi nước. Khi không khí lạnh đi tới một mức nhất định, gọi là điểm sương, hơi nước ngưng tụ thành những giọt nước rất nhỏ lơ lửng, tạo thành sương mù. Ở Đà Lạt, loại sương phổ biến nhất hình thành vào ban đêm và sáng sớm, khi mặt đất mất nhiệt nhanh vào bầu trời quang đãng và làm lạnh lớp không khí sát mặt đất.
Điều kiện thuận lợi nhất là một đêm trời quang, ít mây, lặng gió, sau một ngày có độ ẩm cao, chẳng hạn sau cơn mưa chiều. Mây không che nên mặt đất toả nhiệt mạnh, không có gió nên lớp không khí lạnh không bị xáo trộn, độ ẩm cao nên hơi nước dễ đạt điểm sương. Đó là lý do mùa mưa và những tuần chuyển mùa có nhiều buổi sáng sương dày.
Khi mặt trời lên, mặt đất ấm dần, không khí ấm lên vượt qua điểm sương, các giọt nước bốc hơi trở lại và sương tan. Thường thì sương bắt đầu mỏng đi sau khi mặt trời lên được một lúc, và tan hẳn vào khoảng giữa buổi sáng. Những ngày trời âm u, nắng yếu, sương có thể kéo dài hơn, có khi lẫn với mây thấp sà xuống các đỉnh đồi.
Vì sao sương dày ở hồ và thung lũng
Không khí lạnh nặng hơn không khí ấm. Ban đêm, lớp không khí lạnh hình thành trên các sườn đồi sẽ trượt xuống và đọng lại ở chỗ thấp nhất, như nước chảy xuống đáy chậu. Ở trung tâm Đà Lạt, chỗ thấp nhất là lòng chảo quanh hồ Xuân Hương và các thung lũng nhỏ giữa đồi. Vì vậy sáng sớm, mặt hồ và các thung lũng thường chìm trong sương, trong khi đỉnh đồi bên cạnh có thể đã quang.
Mặt hồ còn cung cấp thêm hơi nước. Nước hồ giữ nhiệt lâu hơn mặt đất, nên vào những buổi sáng lạnh, mặt nước ấm hơn không khí phía trên, hơi nước bốc lên và ngưng tụ ngay, tạo thành những làn sương mỏng như khói lướt trên mặt hồ. Đây là cảnh quen thuộc ở hồ Xuân Hương và hồ Tuyền Lâm vào những sáng lạnh cuối năm.
Hiện tượng sương tụ ở thung lũng còn giải thích vì sao người đứng trên các điểm cao quanh Đà Lạt có thể thấy "biển mây": phía dưới là lớp sương trắng phủ kín thung lũng, phía trên là bầu trời trong. Những điểm ngắm như vậy thường nằm ở rìa thành phố, ngoài địa bàn phường trung tâm; ở khu hồ Xuân Hương, cảnh đẹp nhất là sương trên mặt hồ nhìn từ bờ.
Sương mù theo mùa và giờ trong ngày
Bảng dưới tổng hợp kinh nghiệm chung của người địa phương về thời điểm nhiều sương. Thực tế mỗi năm mỗi khác, nên chỉ dùng làm tham khảo:
| Thời gian | Mức độ sương thường gặp | Ghi chú |
|---|---|---|
| Sáng sớm mùa mưa | Thường dày, nhất là sau đêm quang | Sương có thể kéo dài tới giữa buổi sáng ở hồ và thung lũng |
| Các tuần chuyển mùa | Nhiều buổi sáng sương dày | Độ ẩm còn cao, đêm bắt đầu lạnh hơn |
| Sáng sớm mùa khô | Thường mỏng, tan nhanh | Có sương khói trên mặt hồ vào những sáng lạnh |
| Chiều tối mùa mưa | Mây thấp, mưa phùn, tầm nhìn giảm | Không hẳn là sương mù nhưng gây khó khăn tương tự khi đi đèo |
| Giữa trưa | Hiếm khi có sương | Trừ những ngày âm u, mây sà thấp |
Người đi ngắm sương ở khu hồ nên có mặt từ lúc trời vừa sáng. Người đi làm sớm, đặc biệt là đi qua các đoạn đèo, nên tính thêm thời gian vào những buổi sáng sương dày để có thể đi chậm.
Lái xe an toàn trong sương mù
Sương mù làm tầm nhìn giảm có khi chỉ còn vài chục mét, mặt đường ẩm trơn. Người đi xe máy và ô tô ở Đà Lạt, nhất là trên các con dốc trung tâm và đường đèo, nên nhớ những điều sau:
- Bật đèn chiếu gần (đèn cốt), không bật đèn pha. Đèn pha chiếu vào sương sẽ phản xạ ngược lại, làm lóa mắt và càng khó nhìn hơn. Ô tô có đèn sương mù thì bật lên.
- Giảm tốc độ, giữ khoảng cách xa hơn bình thường với xe phía trước, đủ để dừng lại an toàn trong phạm vi nhìn thấy.
- Bám theo vạch kẻ đường bên phải làm mốc, không bám sát đèn hậu xe trước vì dễ bị cuốn theo tốc độ của họ.
- Không vượt xe trong sương mù, nhất là ở khúc cua và đoạn đèo.
- Với xe máy, lau kính mũ bảo hiểm thường xuyên vì hơi nước đọng làm mờ; mặc áo có màu sáng hoặc phản quang để người khác dễ nhìn thấy.
- Nếu sương quá dày, không nhìn thấy đường, tìm chỗ an toàn ra khỏi làn đường, bật đèn cảnh báo và chờ sương bớt, không dừng giữa đường.
- Vào những buổi sáng sương dày, nếu không có việc gấp, lùi giờ đi một chút đến khi sương tan là lựa chọn an toàn nhất.
Đường đèo vào Đà Lạt như đèo Prenn có nhiều đoạn cua, dốc. Kết hợp với sương mù và mặt đường ướt, đây là những đoạn cần đặc biệt cẩn thận. Người mới lên Đà Lạt lái xe lần đầu nên tránh đi đèo vào sáng sớm sương dày hoặc tối mưa.
Sương mù, mây thấp và mưa phùn khác nhau thế nào
Người mới đến hay gọi chung mọi thứ trắng mờ là sương, nhưng thật ra có mấy hiện tượng khác nhau. Sương mù đúng nghĩa là những giọt nước rất nhỏ lơ lửng sát mặt đất, hình thành do không khí lạnh đi tới điểm sương, thường vào sáng sớm. Mây thấp là mây thật, nằm ở độ cao thấp, có khi sà xuống chạm các đỉnh đồi quanh Đà Lạt, thường vào chiều mùa mưa.
Mưa phùn là những hạt mưa rất nhỏ, rơi nhẹ, làm ướt quần áo từ từ mà không thấy rõ hạt. Ở Đà Lạt, mưa phùn có thể đi kèm mây thấp, tạo cảm giác như đi trong sương. Với người lái xe, cả ba hiện tượng đều làm giảm tầm nhìn và làm mặt đường trơn, nên cách xử lý giống nhau: giảm tốc, bật đèn chiếu gần, giữ khoảng cách.
Phân biệt được ba hiện tượng này giúp đoán thời tiết tốt hơn. Sương mù buổi sáng thường báo hiệu một ngày nắng sau khi sương tan. Mây thấp và mưa phùn buổi chiều thường kéo dài tới tối, có khi chuyển thành mưa lớn hơn. Người địa phương nhìn kiểu "sương" là biết nên phơi đồ hay mang áo mưa.
Sương mù và đời sống ở trung tâm
Với người Đà Lạt, sương mù là chuyện thường ngày. Người bán hàng ở chợ dậy sớm quen đi trong sương, người tập thể dục quanh hồ quen với cảnh mặt hồ mờ ảo lúc trời vừa sáng. Sương mang theo hơi ẩm thấm vào quần áo, tóc, nên nhiều người khoác thêm áo gió mỏng chống ẩm bên ngoài áo ấm khi ra đường sớm.
Sương mù cũng ảnh hưởng tới nhà cửa. Những ngôi nhà ở vùng trũng, gần hồ hay thung lũng, thường xuyên chìm trong sương buổi sáng, độ ẩm cao kéo dài. Cửa gỗ có thể bị nở, tường dễ ẩm mốc nếu không được chống thấm tốt. Người thuê hay mua nhà ở trung tâm nên để ý chuyện này, so sánh giữa nhà trên đồi thoáng và nhà dưới thung lũng.
Với ngành du lịch, sương mù là một phần sức hút. Nhiều khách lên Đà Lạt chỉ để ngắm sương trên hồ, chụp ảnh rừng thông trong sương. Các cơ sở lưu trú quanh hồ thường giới thiệu những buổi sáng sương như một điểm cộng. Tuy vậy, cần nói đúng với khách rằng sương không phải ngày nào cũng có, và phụ thuộc vào thời tiết đêm hôm trước.
Những điều nên dặn khách khi đi ngắm sương
Dậy sớm và mặc ấm. Sương đẹp nhất vào lúc trời vừa sáng, khi đó nhiệt độ cũng thấp nhất trong ngày. Áo ấm, khăn, găng tay mỏng giúp buổi ngắm sương dễ chịu hơn.
Đi chậm, không vội. Đường quanh hồ và các con dốc vào sáng sớm có thể trơn do hơi nước đọng. Đi bộ hay đạp xe đều nên chậm, nhất là ở các đoạn dốc xuống.
Không đi một mình vào rừng khi sương dày. Trong rừng thông, sương dày làm mất phương hướng rất nhanh. Chỉ đi theo đường mòn rõ ràng, có người đi cùng, mang theo điện thoại đã sạc đầy.
Đừng hứa chắc có sương. Người làm du lịch nên nói rõ với khách rằng sương phụ thuộc vào thời tiết, có buổi dày, có buổi không có. Điều này giữ lòng tin của khách tốt hơn những lời hứa không chắc chắn.
Tôn trọng không gian chung. Ngắm sương quanh hồ vào sáng sớm cũng là lúc người địa phương tập thể dục. Không đứng chắn lối đi, không gây ồn ào, không xả rác ở các điểm chụp ảnh.
Chụp ảnh sương trên hồ: vài lưu ý kỹ thuật và ứng xử
Sương trên hồ Xuân Hương đẹp nhất trong khoảng thời gian ngắn từ lúc trời vừa sáng tới khi nắng chiếu xiên qua lớp sương. Người chụp ảnh nên có mặt sớm để chọn chỗ đứng, tìm những tiền cảnh như hàng thông, ghế đá, mép kè để tạo chiều sâu cho bức ảnh. Ánh sáng lúc này thường lạnh, xanh, rất hợp với không khí phố núi.
Hơi nước trong sương đọng lên ống kính và thân máy, nên mang theo khăn mềm để lau. Khi đi từ ngoài trời lạnh vào phòng ấm, máy ảnh có thể bị đọng hơi nước bên trong; để máy trong túi kín một lúc cho thích nghi nhiệt độ trước khi mở ra. Điện thoại cũng vậy, nhất là khi dùng lâu trong không khí ẩm.
Về ứng xử, khu vực quanh hồ buổi sáng là không gian chung của người tập thể dục. Không đặt chân máy giữa lối đi, không xua người khác ra khỏi khung hình, không trèo lên kè hay lan can để chụp. Với máy bay không người lái, cần tuân theo quy định hiện hành về khu vực bay, và tránh bay sát đầu người đi bộ.
Câu hỏi thường gặp
Sương mù Đà Lạt thường có vào giờ nào?
Sương thường xuất hiện từ đêm và dày nhất vào sáng sớm, khoảng lúc trời vừa sáng, rồi tan dần khi nắng lên vào giữa buổi sáng. Những ngày âm u, nắng yếu, sương có thể kéo dài hơn. Ở hồ và thung lũng, sương thường đọng lâu hơn trên đỉnh đồi.
Mùa nào ở Đà Lạt có nhiều sương nhất?
Mùa mưa và các tuần chuyển mùa thường có nhiều buổi sáng sương dày, vì độ ẩm cao và những đêm quang lặng gió sau cơn mưa chiều. Mùa khô vẫn có sương, nhất là sương khói trên mặt hồ vào những sáng lạnh, nhưng thường mỏng và tan sớm hơn.
Vì sao sương mù tụ lại ở hồ Xuân Hương?
Không khí lạnh nặng hơn nên ban đêm trượt từ sườn đồi xuống đọng ở chỗ thấp nhất, mà hồ Xuân Hương nằm trong lòng chảo của trung tâm. Mặt hồ còn bốc hơi nước, gặp không khí lạnh phía trên thì ngưng tụ thành sương, nên sương ở hồ thường dày hơn xung quanh.
Đi xe máy trong sương mù cần chú ý gì?
Bật đèn chiếu gần, không bật đèn pha, giảm tốc độ, giữ khoảng cách xa, lau kính mũ bảo hiểm thường xuyên và mặc áo màu sáng. Không vượt xe ở khúc cua và đoạn đèo. Nếu không nhìn thấy đường, tìm chỗ an toàn tấp vào chờ sương bớt.
Ngắm sương ở trung tâm Đà Lạt thì đến đâu?
Trong khu trung tâm, mặt hồ Xuân Hương vào sáng sớm là nơi dễ ngắm sương nhất, đứng ở bờ hồ nhìn ra. Khu hồ Tuyền Lâm phía nam cũng có sương đẹp trên mặt nước và rừng thông. Các điểm ngắm biển mây trên cao thường nằm ở rìa thành phố, ngoài phường trung tâm.
Sương mù có ảnh hưởng gì tới nhà ở không?
Nhà ở vùng trũng gần hồ hay thung lũng chịu độ ẩm cao kéo dài vào buổi sáng, dễ bị ẩm mốc tường, nở cửa gỗ. Nên chống thấm tốt, thông gió, dùng máy hút ẩm khi cần. Người thuê hay mua nhà nên cân nhắc vị trí trên đồi hay dưới thung lũng.