Sống ở trung tâm Đà Lạt có những việc nhà rất riêng của phố núi: dọn lá thông tắc máng xối, phơi chăn mỗi khi có nắng, kiểm tra mối mọt trong khung gỗ, theo dõi cây cổ thụ trước mỗi trận mưa gió. Cùng với đó là các dịch vụ thiết yếu như điện, nước, thu gom rác, mạng internet mà người mới chuyển đến cần sắp xếp ngay từ những ngày đầu.
Bài này gom các việc ấy theo nguyên lý, dành cho chủ nhà và người thuê ở phường Xuân Hương-Đà Lạt. Không có giá điện, giá nước hay số điện thoại tổng đài trong bài; những thông tin đó lấy từ hoá đơn và ứng dụng chính thức của nhà cung cấp.
Điện: đăng ký, chuyển tên và dùng an toàn trong nhà lạnh ẩm
Khi mua nhà, hợp đồng mua bán điện cần được chuyển sang tên chủ mới. Hồ sơ thường gồm giấy tờ tuỳ thân và giấy tờ chứng minh quyền sử dụng căn nhà. Người thuê nhà dài hạn có thể đứng tên hợp đồng điện nếu chủ nhà đồng ý, hoặc dùng chung hợp đồng của chủ nhà và thoả thuận cách tính trong hợp đồng thuê. Phần lớn yêu cầu về điện nay làm được qua ứng dụng hoặc trang chăm sóc khách hàng của ngành điện.
Nhà ở Đà Lạt tiêu thụ điện cho sưởi, nước nóng, máy sấy, máy hút ẩm nhiều hơn nhà ở vùng nóng tiêu thụ cho điều hoà. Nhiều căn nhà cũ ở khu trung tâm có hệ thống dây điện đi từ nhiều thập niên trước, không được tính cho tải như vậy. Dấu hiệu cần gọi thợ điện là cầu dao hay nhảy khi bật cùng lúc nhiều thiết bị, ổ cắm nóng, dây có mùi khét, đèn chập chờn khi bật máy sưởi.
Độ ẩm cao làm tăng nguy cơ rò điện. Ổ cắm trong nhà tắm, gần bồn rửa, ngoài hiên phải là loại có nắp che, nên có thiết bị chống dòng rò cho toàn nhà. Bình nóng lạnh phải được nối đất. Sau những trận mưa lớn làm nước tràn vào tầng trệt, ngắt điện khu vực bị ngập trước khi dọn dẹp.
Cúp điện cục bộ trong mùa mưa gió thường do cây đổ vào đường dây. Khi thấy dây điện đứt, võng thấp xuống đường hay chạm vào cây, tuyệt đối không lại gần, báo ngay cho ngành điện và chính quyền phường.
Nước sinh hoạt: nguồn nước và những điều nên biết
Phần lớn nước máy cấp cho khu trung tâm Đà Lạt được xử lý từ nguồn nước mặt của các hồ chứa phía bắc, trong đó có khu vực Đankia – Suối Vàng. Chất lượng nguồn nước vì vậy gắn với việc giữ rừng đầu nguồn và hạn chế ô nhiễm từ canh tác nông nghiệp quanh hồ, một vấn đề được nhắc đến nhiều năm nay. Người dân khu trung tâm không trực tiếp quản những hồ ấy, nhưng góp phần bằng cách tiết kiệm nước, không xả rác, dầu mỡ xuống cống và suối, vì nước thải từ khu đô thị cũng đổ về các dòng chảy như suối Cam Ly.
Với từng gia đình, việc cần làm là đăng ký hoặc chuyển tên hợp đồng cấp nước khi mua nhà, kiểm đồng hồ nước khi bàn giao nhà thuê, và vệ sinh bồn chứa định kỳ. Nhiều nhà ở khu dốc cao dùng bồn chứa trên mái và máy bơm vì áp lực nước không đều giữa các độ cao; bồn chứa để lâu không vệ sinh dễ đóng cặn, rêu.
Hoá đơn nước tăng bất thường thường là dấu hiệu rò rỉ: ống ngầm nứt do đất lún, van phao bồn chứa hỏng, bồn cầu rỉ nước. Ở nhà trên nền đồi, rò rỉ ngầm còn nguy hiểm hơn vì nước ngấm vào đất có thể làm yếu nền, tường kè. Khoá hết vòi rồi xem đồng hồ có chạy không là cách kiểm đơn giản.
Khi có thông báo tạm ngưng cấp nước để sửa chữa đường ống, thường được báo trước qua tổ dân phố, loa phường hoặc ứng dụng của đơn vị cấp nước, hãy trữ đủ nước dùng. Mùa khô kéo dài cũng có thể có những đợt áp lực nước yếu ở các khu cao.
Rác: phân loại, giờ đổ và những thứ không được bỏ chung
Phân loại tại nguồn. Đà Lạt từ lâu vận động người dân phân loại rác tại nguồn, tách rác hữu cơ dễ phân huỷ như thức ăn thừa, vỏ rau củ với rác vô cơ và rác tái chế. Cách phân loại và màu túi, thùng cụ thể theo hướng dẫn của tổ dân phố và đơn vị thu gom; khi mới chuyển đến, hỏi hàng xóm hoặc tổ trưởng là nhanh nhất.
Giờ và điểm thu gom. Mỗi khu phố có giờ thu gom và điểm tập kết riêng. Ở khu trung tâm đông khách, việc để rác ra đường sai giờ vừa mất mỹ quan vừa thu hút chó mèo, chuột bới. Hẻm dốc mà xe thu gom không vào được thì có điểm tập kết đầu hẻm.
Rác cồng kềnh và rác xây dựng. Bàn ghế cũ, nệm, gạch vụn sau sửa nhà không được bỏ chung với rác sinh hoạt. Liên hệ đơn vị thu gom hoặc hỏi phường về cách xử lý. Đổ xà bần xuống khe suối, sườn đồi là hành vi bị cấm và còn gây tắc dòng chảy, sạt lở.
Rác nguy hại. Pin, bóng đèn huỳnh quang, hoá chất tẩy rửa, dầu nhớt, vỏ chai thuốc trừ sâu không bỏ chung với rác thường. Hỏi các điểm thu hồi trong các đợt chương trình môi trường của địa phương.
Lá thông và rác vườn. Nhà có cây thông thường có nhiều lá khô, quả thông. Không đốt lá ngoài trời vào mùa khô vì nguy cơ cháy lan sang đồi thông. Gom lại và bỏ theo hướng dẫn thu gom rác vườn. Một số gia đình có vườn rộng ủ lá với rác hữu cơ làm phân bón cho bồn hoa, vừa giảm lượng rác vừa hợp nếp trồng hoa của người Đà Lạt.
Chống ẩm, mốc và mối mọt: việc bảo trì quanh năm
Kẻ thù số một của nhà cửa và đồ đạc ở Đà Lạt là hơi ẩm. Trong mùa mưa, độ ẩm không khí có thể ở mức rất cao nhiều ngày liền, quần áo, sách vở, đồ da, đồ điện tử đều chịu ảnh hưởng. Biện pháp hiệu quả nhất là kết hợp thông gió vào giờ khô ráo với hút ẩm vào giờ ẩm ướt. Máy hút ẩm, gói hút ẩm trong tủ, sấy chăn màn khi không có nắng là những thứ mà gia đình Đà Lạt nào cũng có.
Tường bị thấm cần được xử lý từ nguyên nhân: nước mưa hắt, nước ngấm từ taluy, ống nước rò. Sơn chống mốc chỉ là lớp ngoài; nếu không chặn nguồn nước, vết mốc sẽ trở lại sau một mùa mưa. Với tường sát đồi, chống thấm từ phía ngoài hoặc làm rãnh thoát nước sau tường là giải pháp bền.
Mối là mối lo với nhà có khung gỗ, sàn gỗ, cầu thang gỗ, rất phổ biến ở các căn nhà cũ khu trung tâm. Dấu hiệu là đường đất nhỏ chạy dọc chân tường, gỗ gõ vào nghe rỗng, bột gỗ rơi ra. Xử lý mối nên thuê đơn vị chuyên nghiệp có phương pháp an toàn cho người và vật nuôi, không tự pha hoá chất.
Một lịch bảo trì đơn giản cho nhà ở Đà Lạt: trước mùa mưa kiểm mái, máng xối, rãnh thoát nước, tường kè; giữa mùa mưa kiểm tường thấm, góc mốc; trước mùa lạnh kiểm hệ thống điện, lò sưởi, bình nóng lạnh; mùa khô xử lý mối, sơn sửa.
Khi có mưa lớn, gió mạnh: những việc làm ngay
Mưa lớn kéo dài và giông gió là hiện tượng có thật ở Đà Lạt trong mùa mưa, có khi gây cây đổ, sạt taluy, ngập cục bộ ở các vùng trũng. Cư dân khu trung tâm nên có sẵn phản xạ sau.
- Theo dõi tin cảnh báo thời tiết và thông báo của chính quyền phường, tổ dân phố.
- Dọn sạch máng xối, rãnh thoát nước trước khi mưa lớn; lá thông là thủ phạm gây tắc phổ biến nhất.
- Thu dọn đồ đạc dễ bay ngoài sân, ban công; kiểm cửa sổ, mái tôn.
- Không đỗ xe, không đứng trú mưa dưới cây lớn, cột điện, sát chân taluy trong lúc mưa gió.
- Nếu nhà ở chân hoặc đỉnh taluy, theo dõi vết nứt, nước đục chảy ra; khi có dấu hiệu bất thường, rời khỏi nhà và báo chính quyền.
- Khi được thông báo di dời tạm, chấp hành ngay, mang theo giấy tờ quan trọng, thuốc men, đồ ấm.
- Sau mưa, kiểm tra nhà, báo cây nghiêng, dây điện võng, đường sụt lún cho phường.
Cây xanh trên vỉa hè và trong khuôn viên công cộng do đơn vị quản lý cây xanh đô thị chăm sóc. Khi thấy cây có dấu hiệu nguy hiểm, cách đúng là báo phường để đơn vị chức năng xử lý, không tự cưa chặt.
Internet, giao hàng và những tiện ích của đời sống đô thị
Khu trung tâm Đà Lạt được phủ mạng cáp quang và di động của các nhà mạng lớn, đủ cho làm việc từ xa và học trực tuyến. Khi chọn nhà, hãy kiểm sóng di động trong phòng, vì nhà tường đá dày, nằm khuất dưới chân đồi có thể có sóng yếu. Đăng ký internet cáp quang thường làm tại nhà hoặc qua ứng dụng của nhà mạng; nhà trong hẻm sâu đôi khi cần thời gian kéo cáp.
Giao hàng và gọi đồ ăn hoạt động bình thường ở khu trung tâm, nhưng với nhà trong hẻm dốc, hãy ghi chú rõ lối vào, mốc nhận diện để người giao hàng dễ tìm. Mùa mưa, thời gian giao có thể chậm hơn; người giao hàng phải đi trên những con dốc trơn, nên thông cảm và nhận hàng ở chỗ thuận tiện.
Ngân hàng, bưu cục, siêu thị, cửa hàng tiện lợi tập trung quanh khu chợ Đà Lạt và các trục đường chính. Người lớn tuổi không quen thanh toán điện tử vẫn dùng tiền mặt bình thường ở chợ; nhưng các hoá đơn điện, nước, internet thanh toán qua ngân hàng hoặc ví điện tử sẽ đỡ phải đi lại trong những ngày mưa lạnh.
Với người làm việc từ xa, một phương án dự phòng là điều nên có: gói dữ liệu di động đủ lớn để phát mạng khi cáp quang gián đoạn, bộ lưu điện nhỏ cho bộ phát wifi khi cúp điện ngắn. Những trận mưa gió làm cây đổ, đứt cáp không xảy ra thường xuyên, nhưng khi xảy ra thì việc khắc phục ở những hẻm dốc có thể mất thời gian. Chuẩn bị trước giúp công việc không bị gián đoạn vào đúng lúc quan trọng.
Câu hỏi thường gặp
Mua nhà ở trung tâm Đà Lạt cần chuyển tên điện nước thế nào?
Liên hệ ngành điện và đơn vị cấp nước với giấy tờ tuỳ thân và giấy tờ chứng minh quyền sử dụng căn nhà để chuyển tên hợp đồng. Nhiều yêu cầu nay làm được qua ứng dụng chăm sóc khách hàng. Nhớ chốt chỉ số đồng hồ khi bàn giao.
Rác ở Đà Lạt có phải phân loại không?
Đà Lạt vận động phân loại rác tại nguồn, tách rác hữu cơ với rác vô cơ và rác tái chế. Cách phân loại, giờ và điểm thu gom cụ thể theo hướng dẫn của tổ dân phố và đơn vị thu gom; người mới đến nên hỏi tổ trưởng.
Tường nhà bị mốc mỗi mùa mưa phải làm sao?
Tìm và chặn nguồn nước trước: nước mưa hắt, nước ngấm từ taluy hay ống rò. Sau đó mới xử lý bề mặt bằng sơn chống mốc. Kết hợp thông gió giờ khô và hút ẩm giờ ẩm để giữ nhà khô lâu dài.
Thấy cây thông nghiêng trước nhà thì báo ai?
Báo tổ dân phố hoặc chính quyền phường Xuân Hương-Đà Lạt để đơn vị quản lý cây xanh đô thị kiểm tra và xử lý. Không tự trèo lên chặt tỉa, vừa nguy hiểm vừa có thể vi phạm quy định quản lý cây xanh.
Có được đốt lá thông khô trong vườn không?
Không nên, nhất là trong mùa khô, vì lửa dễ cháy lan sang đồi thông và nhà bên cạnh. Gom lá lại, bỏ theo hướng dẫn thu gom rác vườn của khu phố. Lá thông khô trên máng xối cũng cần dọn để tránh tắc nước.
Mưa lớn kéo dài, nhà ở gần taluy thì cần làm gì?
Theo dõi vết nứt mới trên tường, nền, nước đục rỉ ra từ chân taluy, tiếng đất đá lăn. Khi có dấu hiệu bất thường, rời khỏi nhà ngay, báo chính quyền phường. Khi có thông báo di dời tạm, chấp hành và mang theo giấy tờ, thuốc men.