Đà Lạt nằm trên cao nguyên Lâm Viên ở độ cao khoảng một nghìn rưỡi mét, nên dù đi từ hướng nào cũng phải qua ít nhất một con đèo. Bốn đèo người ta hay nhắc nhất là đèo Prenn và đèo Mimosa (hai cửa ngõ phía nam, sát trung tâm), đèo Khánh Lê trên quốc lộ 27C từ Nha Trang lên, và đèo Ngoạn Mục trên quốc lộ 27 từ phía Phan Rang lên qua Đơn Dương.
Mỗi đèo có tính cách riêng: đèo ngắn mà đông xe, đèo dài mà vắng, đèo đẹp mà hay sạt. Hiểu đặc điểm từng đèo giúp chọn đúng tuyến theo mùa và theo loại xe, thay vì cứ nghe theo ứng dụng dẫn đường. Với người sống ở phường Xuân Hương-Đà Lạt, đèo Prenn và Mimosa là đường đi làm, đi chợ đầu mối dưới Đức Trọng, đưa người nhà ra sân bay, chứ không chỉ là đường du lịch.
Đèo Prenn: cửa ngõ phía nam ngay sát trung tâm
Đèo Prenn là đoạn quốc lộ 20 nối trung tâm Đà Lạt xuống hướng Đức Trọng và sân bay Liên Khương. Đèo bắt đầu từ cuối đường 3 Tháng 4, đi qua lối vào thác Datanla, lối rẽ vào khu hồ Tuyền Lâm, rồi đổ xuống chân đèo nơi giáp đường cao tốc Liên Khương – Prenn. Phần lớn đèo nằm trong địa bàn phường Xuân Hương-Đà Lạt, hai bên là rừng thông.
Đèo Prenn không dài, nhưng là tuyến chính nên lưu lượng rất lớn: xe khách đường dài, xe tải chở rau hoa xuống vùng thấp, xe du lịch, xe máy người dân. Đèo đã qua đợt cải tạo, mở rộng trong những năm gần đây để giảm ùn tắc và tăng an toàn, mặt đường rộng hơn trước. Dù vậy, những ngày lễ, đặc biệt là chiều cuối kỳ nghỉ, dòng xe xuống đèo vẫn có thể kéo dài.
Đặc điểm cần nhớ của đèo Prenn là sương. Buổi sáng sớm và chiều muộn mùa mưa, sương có thể phủ dày khu đỉnh đèo và đoạn qua rừng thông, tầm nhìn giảm còn vài chục mét. Lá thông rụng và rêu ở mép đường làm mặt đường trơn khi ướt. Đây là lý do người lái quen đường luôn giảm tốc ở các khúc cua dưới tán thông, kể cả khi trời không mưa.
Đèo Mimosa: đường thay thế khi Prenn có chuyện
Đèo Mimosa là tuyến lên Đà Lạt từ phía nam, tách ra ở khu chân đèo Prenn và vào trung tâm từ phía đông. Tên đèo lấy theo loài hoa mimosa (keo lá bạc), từng mọc nhiều trên các sườn đồi dọc đường. So với Prenn, Mimosa quanh co hơn, có nhiều khúc cua hẹp hơn và đoạn ta luy cao sát đường.
Trong nhiều năm, Mimosa đóng vai trò đường thay thế: khi đèo Prenn thi công, cấm xe theo giờ hoặc kẹt nặng, dòng xe được phân sang Mimosa. Ngược lại, mùa mưa lớn, Mimosa là tuyến dễ có sạt lở ta luy, và đã có những đợt chính quyền hạn chế loại xe hoặc cấm tạm để xử lý điểm sạt. Vì vậy, chọn đèo nào vào thời điểm nào phải dựa vào thông báo phân luồng mới nhất của tỉnh, không dựa vào thói quen.
Với xe máy, Mimosa yên tĩnh hơn vào ngày thường và có những đoạn rừng thông đẹp. Nhưng đường hẹp, nhiều xe tải nhỏ chở nông sản, nên không phải tuyến để chạy nhanh. Người lái ô tô chưa quen đèo nên ưu tiên Prenn nếu không có lệnh phân luồng, vì đường rộng và tầm nhìn tốt hơn.
Đèo Khánh Lê: từ Nha Trang lên qua rừng đại ngàn
Tuyến và độ dài. Đèo Khánh Lê, còn gọi đèo Hòn Giao, nằm trên quốc lộ 27C nối Nha Trang với Đà Lạt. Phần đèo dài khoảng ba chục cây số, leo từ vùng thấp phía Khánh Vĩnh lên cao nguyên, rồi vào Đà Lạt qua vùng Lạc Dương, tức là vào trung tâm từ phía bắc chứ không qua Prenn. Đây là tuyến ngắn nhất từ biển Nha Trang lên Đà Lạt.
Cảnh quan và cái giá phải trả. Đèo đi qua những cánh rừng còn khá nguyên, có đoạn nhìn xuống thung lũng sâu, mây bay ngang mặt đường. Đổi lại, đường dốc, nhiều khúc cua gấp nối nhau, dân cư thưa, có đoạn sóng điện thoại yếu. Sau mỗi đợt mưa lớn, đèo dễ có sạt lở và đá lăn, đã có những lần phải cấm đường để xử lý.
Ai nên đi. Hợp với người lái có kinh nghiệm đèo, xe khỏe, đi ban ngày và trời khô. Không hợp để đi lần đầu vào ban đêm hay giữa mùa mưa bão miền Trung, thường dồn vào cuối năm. Trước khi đi nên xem cả thông tin thời tiết phía Khánh Hòa lẫn phía Lâm Đồng, vì mưa bên biển có thể khác hẳn bên núi.
Chuẩn bị riêng cho Khánh Lê. Đổ đầy xăng ở Nha Trang hoặc Khánh Vĩnh, mang nước, đồ ăn nhẹ, áo ấm. Trên đỉnh đèo nhiệt độ thấp hơn dưới chân rõ rệt. Có các điểm dừng ngắm cảnh, nhưng chỉ dừng ở chỗ có lề rộng, tuyệt đối không dừng ở khúc cua.
Đèo Ngoạn Mục: hướng Phan Rang lên qua Đơn Dương
Đèo Ngoạn Mục, còn gọi là đèo Sông Pha, nằm trên quốc lộ 27 nối vùng Phan Rang với Đơn Dương. Đây là con đường có từ rất sớm trong lịch sử Đà Lạt, gắn với tuyến đường sắt răng cưa cũ chạy song song một đoạn. Từ đỉnh đèo, đường đi qua vùng rau Đơn Dương rồi vào Đà Lạt theo hướng đông, qua vùng Trại Mát.
Phần đèo dốc chủ yếu ở phía sườn đông, nơi đường leo từ vùng khô nóng của Ninh Thuận cũ, nay thuộc tỉnh Khánh Hòa mới, lên cao nguyên. Cảnh chuyển đổi khí hậu rất rõ: dưới chân là đồng khô, cây bụi; lên đỉnh là rừng thông và không khí mát. Vùng đèo gắn với công trình thủy điện Đa Nhim, hồ chứa ở phía Đơn Dương, nhà máy ở phía chân đèo.
Ngoạn Mục ít xe khách hơn Prenn nhưng có xe tải chở rau từ Đơn Dương xuống. Đường quanh co, nhiều đoạn dốc dài; xuống đèo về phía Phan Rang phải dùng phanh động cơ đều đặn. Người đi từ Phan Rang, Cam Ranh lên thường chọn tuyến này; người đi từ Nha Trang thì cân nhắc giữa Khánh Lê và vòng xuống Phan Rang đi Ngoạn Mục tùy thời tiết.
Bốn đèo đặt cạnh nhau
Bảng dưới đặt bốn đèo cạnh nhau ở mức đặc điểm chung để dễ chọn tuyến; không có số đo chính xác vì độ dài đèo tùy cách tính điểm đầu, điểm cuối.
| Đèo | Tuyến | Vào Đà Lạt từ phía | Điểm cần dè chừng |
|---|---|---|---|
| Prenn | Quốc lộ 20, hướng Đức Trọng, sân bay Liên Khương | Nam, qua đường 3 Tháng 4 xuống hồ Xuân Hương | Lưu lượng lớn dịp lễ, sương sáng sớm, lá thông trơn |
| Mimosa | Tách ở khu chân đèo Prenn | Phía đông trung tâm | Đường hẹp hơn, ta luy cao, hay có đợt hạn chế xe mùa mưa |
| Khánh Lê | Quốc lộ 27C từ Nha Trang | Bắc, qua vùng Lạc Dương | Dài, vắng, sóng yếu, sạt lở và đá lăn sau mưa lớn |
| Ngoạn Mục | Quốc lộ 27 từ phía Phan Rang qua Đơn Dương | Đông, qua vùng Trại Mát | Dốc dài sườn đông, xe tải chở rau, nắng gắt dưới chân đèo |
Hai đèo phía nam là chuyện thường ngày của người ở trung tâm; hai đèo phía bắc và phía đông chủ yếu là đường của khách từ miền Trung lên. Ai đi một vòng Nha Trang – Đà Lạt – TP.HCM có thể gặp đủ cả bốn trong một chuyến.
Đèo trong đời sống người ở trung tâm
Với người ở phường Xuân Hương-Đà Lạt, đèo Prenn gần như là một con phố dài. Nhân viên các khu nghỉ dưỡng quanh hồ Tuyền Lâm đi làm qua đèo mỗi ngày, xe chở rau hoa từ vườn xuống các vựa phía Đức Trọng chạy từ tờ mờ sáng, người nhà đưa đón nhau ra sân bay Liên Khương vào sáng sớm hay tối muộn. Họ thuộc từng khúc cua, biết đoạn nào sương đọng lâu, chỗ nào hay có xe dừng bán hàng, giờ nào xe khách đổ xuống dồn dập.
Kinh nghiệm của họ có thể gói lại trong vài thói quen: sáng sớm mùa mưa đi chậm hơn hẳn thường ngày, luôn để đèn chiếu gần khi vào rừng thông, không bám đuôi xe chở hàng vì hàng có thể rơi, và nghe tin phân luồng trên các kênh của địa phương trước khi đi xa. Khách lạ đường làm theo đúng mấy điều đó là đã an toàn hơn rất nhiều so với chỉ tin vào ứng dụng dẫn đường.
Kỹ năng lên xuống đèo áp dụng cho mọi đèo
Dù đèo nào, mấy nguyên tắc dưới đây vẫn đúng. Người lái quen đường Đà Lạt đều làm theo một cách tự nhiên:
- Lên đèo bằng số thấp, giữ ga đều. Đừng để xe hụt hơi giữa dốc rồi mới về số. Ô tô số tự động để xe tự chọn số hoặc khoá số thấp nếu dốc dài.
- Xuống đèo bằng phanh động cơ. Về số thấp trước khi vào dốc, phanh chân xen kẽ chứ không đạp liên tục. Phanh quá nóng sẽ yếu đi đúng lúc cần nhất.
- Đi đúng làn ở khúc cua. Cua gắt mà lấn làn là lỗi gây tai nạn phổ biến nhất trên đèo. Ở cua khuất, bấm còi ngắn để báo hiệu.
- Không vượt ở cua, ở đỉnh dốc, ở vạch liền. Xe tải leo chậm thì kiên nhẫn chờ đoạn thẳng có vạch đứt.
- Sương và mưa thì bật đèn chiếu gần, giảm tốc. Không bật đèn pha trong sương vì ánh sáng phản lại làm chói mắt. Đèn sương mù phía sau nếu xe có.
- Dừng nghỉ đúng chỗ. Chỉ dừng ở điểm có lề rộng hoặc trạm dừng. Mệt, buồn ngủ thì nghỉ trước khi vào đèo chứ không cố lết qua.
Xe máy có thêm một lưu ý: đổ đèo không tắt máy thả trôi. Thả trôi mất phanh động cơ, xe lao nhanh hơn tưởng, và thắng đĩa nóng lên rất nhanh trên dốc dài.
Mùa mưa và sạt lở: đọc thông báo trước khi đi
Mùa mưa ở Đà Lạt kéo dài khoảng từ tháng năm đến tháng mười, mười một; cuối năm thì bão và áp thấp miền Trung có thể gây mưa lớn trên đèo Khánh Lê và Ngoạn Mục. Đất đỏ bazan và đất đồi trên các ta luy cao dễ ngậm nước rồi trượt xuống sau vài ngày mưa liên tục, nhất là ở những đoạn mới mở rộng, mới bạt ta luy.
Chính quyền tỉnh và các đơn vị quản lý đường thường ra thông báo hạn chế xe, cấm theo giờ hoặc cấm tạm khi có điểm sạt lở. Thông tin này được đưa trên báo địa phương, trang của cơ quan quản lý giao thông và mạng xã hội của chính quyền. Trước khi lên đường trong mùa mưa, tra nhanh tên đèo kèm ngày hôm đó là thói quen nên có.
Khi đang đi mà gặp đất đá rơi lắt nhắt, nước đục chảy tràn qua mặt đường hoặc thấy vết nứt mới trên ta luy, đừng cố vượt. Quay xe ở chỗ an toàn, chờ, hoặc chọn tuyến khác. Một chiếc xe kẹt trong đoạn sạt không chỉ nguy hiểm cho người trong xe mà còn làm chậm việc cứu hộ cho cả đoạn đường.
Câu hỏi thường gặp
Đèo Prenn dài bao nhiêu và có khó đi không?
Đèo Prenn không dài, nối trung tâm Đà Lạt với chân đèo nơi bắt đầu đường cao tốc Liên Khương – Prenn. Đèo đã được cải tạo, mặt đường rộng hơn trước, nên với người lái bình thường không quá khó. Khó nhất là lưu lượng xe lớn dịp lễ và sương mù buổi sáng sớm, chiều muộn mùa mưa.
Đèo Mimosa có cấm xe không?
Tùy thời điểm. Mimosa từng có những đợt hạn chế loại xe hoặc cấm tạm để xử lý sạt lở, nhất là mùa mưa. Cũng có lúc dòng xe được phân sang Mimosa khi đèo Prenn thi công. Vì tình trạng thay đổi theo từng đợt, nên xem thông báo phân luồng mới nhất của tỉnh trước khi đi.
Từ Nha Trang lên Đà Lạt đi đèo nào?
Tuyến ngắn nhất là quốc lộ 27C qua đèo Khánh Lê, vào Đà Lạt từ phía bắc qua vùng Lạc Dương. Tuyến khác là xuống Phan Rang rồi lên quốc lộ 27 qua đèo Ngoạn Mục, dài hơn nhưng có lúc an toàn hơn khi Khánh Lê mưa lớn. Chọn tuyến theo thời tiết hôm đi.
Đi đèo Khánh Lê ban đêm có nên không?
Không nên, nhất là nếu chưa từng đi. Đèo dài, nhiều khúc cua gấp, dân cư thưa, sóng điện thoại yếu ở một số đoạn và dễ có sương, đá lăn. Nếu buộc phải đi tối, chạy chậm, đi theo xe khác và đảm bảo xe đủ xăng, đèn tốt.
Xuống đèo làm sao để không bị cháy phanh?
Về số thấp trước khi vào dốc để dùng phanh động cơ, phanh chân xen kẽ chứ không giữ liên tục. Ngửi thấy mùi khét hoặc phanh nhẹ hẳn đi thì tìm chỗ an toàn dừng lại cho phanh nguội. Không tắt máy thả trôi với cả ô tô lẫn xe máy.
Đèo nào lên Đà Lạt đẹp nhất?
Mỗi đèo đẹp một kiểu. Khánh Lê nhiều rừng và mây, Ngoạn Mục có cảnh chuyển từ vùng khô lên rừng thông, Prenn và Mimosa có rừng thông sát trung tâm. Đẹp nhất là đi vào ngày khô, ban ngày, không vội; cảnh đẹp đến đâu cũng không đáng đổi lấy việc dừng xe ở khúc cua.