Phố cũ trung tâm Đà Lạt nằm gọn trong phường Xuân Hương-Đà Lạt: khu Hòa Bình và chợ Đà Lạt ở phía tây hồ, đường Phan Đình Phùng chạy lên phía bắc với dãy nhà phố cũ, đường Trần Phú với nhà thờ Con Gà trên đồi phía nam, và con dốc Trần Hưng Đạo nhiều biệt thự thời Pháp. Một lộ trình đi bộ nối các khu này dài chừng ba cây số, đi chậm mất khoảng nửa ngày tính cả lúc dừng.
Khác với vòng hồ bằng phẳng, dạo phố cũ Đà Lạt là đi lên đi xuống liên tục, vì thành phố được dựng trên các quả đồi. Đổi lại, mỗi khúc quanh mở ra một cảnh khác: mái nhà xếp tầng, cầu thang len giữa hai dãy nhà, một biệt thự nép trong vườn thông. Bài này đề xuất một lộ trình, nói rõ đoạn nào dốc, nên đi theo chiều nào cho đỡ mệt, và nên nhìn vào đâu để thấy được lớp lịch sử của từng con phố. Kiến trúc từng công trình được viết sâu hơn ở chuyên mục kiến trúc và di sản.
Vì sao nên đi bộ chứ không đi xe
Trung tâm Đà Lạt nhỏ, các điểm trong phố cũ cách nhau vài trăm mét, nhưng đường một chiều, dốc và hẹp khiến đi xe lại hoá vòng vèo. Chạy xe máy hay ô tô qua phố cũ, bạn chỉ kịp thấy đường phía trước và lo tìm chỗ đậu. Đi bộ thì khác: có thể dừng ở đầu một cầu thang để nhìn xuống mái nhà, đứng lại trước một ô cửa sổ kiểu cũ, rẽ vào một con hẻm có giàn hoa.
Phố cũ Đà Lạt cũng không có những khu phố đi bộ được rào lại như nhiều thành phố du lịch khác, trừ một số tối cuối tuần ở khu chợ. Người đi bộ đi trên vỉa hè hẹp, có đoạn vỉa hè bị xe máy đậu lấn, phải bước xuống mép đường. Vì vậy, đi bộ phố cũ cần một chút chú ý: đi theo hàng một ở đoạn hẹp, nhìn kỹ xe khi qua đường ở các con dốc, nơi xe máy xuống dốc khá nhanh.
Một lợi ích ít người nghĩ tới: đi bộ giúp bạn hiểu địa hình để những ngày sau tự đi lại dễ hơn. Sau một buổi đi bộ, bạn sẽ biết khu Hòa Bình cao hơn chợ, nhà thờ nằm trên đồi phía nam hồ, ga ở phía đông, và hồ là chỗ trũng mà mọi con dốc đều đổ về.
Thời gian hợp nhất là sáng sớm, khi phố còn chưa đông xe, các tiệm bánh mì, quán phở, quán cà phê mở cửa, ánh nắng sớm chiếu xiên lên mặt tiền các dãy nhà. Chiều muộn cũng đẹp, nhưng khu chợ và khu Hòa Bình bắt đầu đông vì chợ đêm. Giữa trưa nắng gắt, leo dốc dễ mệt, nên dành giờ này để ngồi nghỉ trong một quán cà phê.
Lộ trình gợi ý và độ dốc từng chặng
Lộ trình dưới đi theo chiều phần lớn là xuống dốc, bắt đầu ở phía bắc và kết thúc gần hồ. Khoảng cách là ước lượng, đủ để hình dung, không phải số đo chính xác.
| Chặng | Đi qua | Độ dốc |
|---|---|---|
| 1. Đầu đường Phan Đình Phùng xuống khu Hòa Bình | Dãy nhà phố cũ, tiệm bánh, quán ăn lâu năm | Xuống dốc nhẹ, dễ đi |
| 2. Khu Hòa Bình xuống chợ Đà Lạt | Rạp Hòa Bình, các cầu thang dẫn xuống khu chợ | Xuống bậc thang, cần cẩn thận khi đông người |
| 3. Chợ Đà Lạt ra bờ hồ, qua quảng trường | Khu chợ, đường bờ hồ phía nam, nhà hàng Thủy Tạ | Gần như bằng phẳng |
| 4. Từ bờ hồ lên đường Trần Phú | Khách sạn thời Pháp, bưu điện, nhà thờ Con Gà | Lên dốc vừa, đoạn mệt nhất |
| 5. Đường Trần Hưng Đạo | Các biệt thự thời Pháp trong vườn thông | Lên xuống nhẹ theo sườn đồi |
Nếu đi ngược lại, bắt đầu ở nhà thờ Con Gà rồi đi về khu Hòa Bình, đoạn từ chợ leo lên khu Hòa Bình và Phan Đình Phùng sẽ rơi vào cuối, lúc chân đã mỏi. Người lớn tuổi có thể đi xe lên điểm cao nhất của mỗi chặng rồi đi bộ xuống, cách này giữ được trải nghiệm mà không quá sức.
Phan Đình Phùng và khu Hòa Bình: phố của người Đà Lạt
Đường Phan Đình Phùng là một trong những con phố buôn bán lâu đời nhất của Đà Lạt, chạy từ khu Hòa Bình lên phía bắc. Hai bên đường là những dãy nhà phố hai ba tầng, nhiều căn còn giữ mặt tiền kiểu những năm giữa thế kỷ XX: ban công nhỏ, cửa sổ gỗ, mái ngói hoặc mái tôn sơn màu. Tầng trệt là tiệm vải, tiệm tạp hoá, tiệm bánh, quán ăn; tầng trên là nơi gia đình ở. Đây là phố của người địa phương nhiều hơn là phố của khách.
Đi bộ trên Phan Đình Phùng vào buổi sáng, bạn sẽ thấy nhịp sống thường ngày của trung tâm: người bán hàng mở cửa, xe chở rau từ các vùng ven đổ hàng, học sinh đi học, người già ngồi uống trà trước hiên. Những tiệm bánh, quán bún, quán bánh căn lâu năm trên con phố này là nơi người Đà Lạt ăn sáng; khách muốn ăn thì xếp hàng như mọi người, không chen vào giờ đông.
Phố dẫn xuống khu Hòa Bình, nút giao trung tâm của phố cũ, nơi có rạp Hòa Bình với tháp cao dễ nhận ra. Từ khu Hòa Bình, các con đường tỏa ra nhiều hướng, và có những cầu thang dẫn xuống khu chợ Đà Lạt phía dưới. Khu này đông người và xe gần như cả ngày, buổi tối càng đông vì nối với chợ đêm, nên đi bộ qua đây cần chú ý túi xách và xe qua lại.
Từ khu chợ ra bờ hồ
Chợ Đà Lạt nằm ở chỗ trũng giữa các quả đồi, ngay dưới khu Hòa Bình. Bước xuống những bậc thang từ khu Hòa Bình, bạn sẽ thấy khối chợ chính với các dãy hàng rau, hoa, trái cây, mứt và đồ khô ở xung quanh. Chuyện ăn uống, mua đặc sản ở chợ được viết riêng trong chuyên mục ẩm thực; trong lộ trình dạo phố, chợ là chặng để nhìn nhịp buôn bán của một thành phố sống bằng nông sản và du lịch.
Từ chợ, đi xuống phía hồ chỉ vài phút. Đường nối chợ với bờ hồ phía nam đông xe, có những ngã ba ngã tư không đèn, nên qua đường chậm và theo nhóm. Ra tới bờ hồ, không gian mở ra đột ngột: sau những con phố chật là mặt nước rộng, đồi cỏ và rừng thông phía xa. Đây là khoảnh khắc nhiều người nhớ nhất khi đi bộ trong trung tâm Đà Lạt, vì thấy rõ cách phố và hồ đặt sát nhau.
Dọc bờ hồ phía nam, bạn đi qua khu vực nhà hàng Thủy Tạ rồi tới quảng trường Lâm Viên. Đây là chặng nghỉ chân tốt trước khi bắt đầu leo dốc lên phía nhà thờ. Mua nước, ngồi thềm bậc nhìn ra hồ một lúc, rồi mới đi tiếp.
Lên đồi phía nam: Trần Phú và nhà thờ Con Gà
Đoạn leo dốc đáng giá nhất lộ trình. Từ khu bờ hồ, đi lên con dốc dẫn tới đường Trần Phú. Dốc không quá gắt nhưng kéo dài, người không quen nên đi chậm, dừng nghỉ vài lần. Trên đường lên, ngoảnh lại sẽ thấy mặt hồ và khu trung tâm thấp dần phía sau.
Khách sạn thời Pháp và bưu điện. Trên đồi gần đầu đường Trần Phú là khách sạn xây từ đầu thế kỷ XX, mặt tiền trắng nhìn xuống hồ, cùng tòa bưu điện và những công trình công cộng khác. Chỉ ngắm từ bên ngoài và từ vỉa hè; khu bên trong khách sạn là không gian dành cho khách lưu trú.
Nhà thờ Con Gà. Nhà thờ chính tòa Đà Lạt, người dân gọi là nhà thờ Con Gà vì trên đỉnh tháp chuông có tượng con gà, nằm trên đường Trần Phú. Công trình xây từ đầu thập niên 1930, hoàn thành vào đầu thập niên 1940, tường màu hồng, tháp chuông cao. Khách có thể đứng ngoài sân ngắm và chụp ảnh; vào bên trong thì chỉ vào giờ mở cửa cho khách, ăn mặc kín đáo, giữ im lặng, không đi lại khi đang có thánh lễ.
Nhìn từ sân nhà thờ. Từ khu vực trước nhà thờ, nhìn xuống được một phần trung tâm với các dãy nhà xếp tầng trên sườn đồi. Đây là một trong những góc nhìn thấy rõ nhất cách thành phố bám theo địa hình.
Trần Hưng Đạo: con dốc của những biệt thự
Từ khu vực nhà thờ và đường Trần Phú, rẽ vào đường Trần Hưng Đạo là bước sang một Đà Lạt khác: yên tĩnh, ít hàng quán, hai bên là những biệt thự thời Pháp nằm sâu trong vườn thông và vườn hoa. Con đường chạy theo sườn đồi phía nam hồ, có những đoạn nhìn xuyên qua hàng cây thấy mặt hồ phía dưới.
Các biệt thự ở đây có nhiều kiểu: mái dốc lợp ngói, tường đá chân, ống khói, cửa sổ nhỏ kiểu nhà vùng núi châu Âu, hoặc khối hình học gọn hơn của những năm sau. Một số biệt thự đã được cải tạo thành nơi lưu trú, cơ quan, một số vẫn là nhà ở, một số bỏ trống chờ dự án. Ngắm từ ngoài hàng rào, không tự ý mở cổng vào chụp ảnh, kể cả với những căn trông như bỏ hoang, vì phần lớn đều có người quản lý.
Mùa mai anh đào quanh Tết, một số đoạn trên con đường này có cây mai anh đào nở, màu hồng nổi trên nền tường đá và mái ngói sẫm. Đây cũng là đoạn đi bộ dễ chịu nhất của lộ trình, ít xe, nhiều bóng mát. Đi hết đoạn này, có thể quay về phía hồ, hoặc đi tiếp về khu phía đông, nơi có ga Đà Lạt và trường Cao đẳng Sư phạm.
Chuẩn bị cho một buổi dạo phố cũ
Phố cũ Đà Lạt dễ đi nhưng dốc và thời tiết đổi nhanh. Vài thứ nên mang và vài thói quen nên có:
- Giày đi bộ đế bám, đã đi quen chân; giày mới hay giày cao gót là lý do nhiều người bỏ dở lộ trình.
- Áo khoác nhiều lớp: sáng sớm lạnh, trưa nắng ấm, chiều có thể mưa.
- Một chai nước nhỏ và tiền lẻ cho những chỗ mua nước, gửi đồ.
- Áo mưa mỏng gấp gọn trong túi, nhất là từ tháng năm tới tháng mười.
- Đi theo hàng một ở vỉa hè hẹp, không đứng chụp ảnh giữa lòng đường dốc.
- Xin phép trước khi chụp ảnh người bán hàng, người già ngồi trước hiên.
- Nghỉ chân trong quán, không ngồi chắn lối vào nhà dân hay bậc cửa tiệm.
Nếu đi cùng người lớn tuổi hoặc trẻ nhỏ, có thể chia lộ trình làm hai buổi: buổi sáng đi khu Hòa Bình, chợ và bờ hồ; buổi chiều đi xe lên nhà thờ Con Gà rồi đi bộ dọc Trần Hưng Đạo.
Câu hỏi thường gặp
Đi bộ hết lộ trình phố cũ mất bao lâu?
Lộ trình chừng ba cây số, nếu đi liền không dừng mất khoảng một giờ. Nhưng dạo phố cũ là để dừng lại: ăn sáng, ngồi cà phê, chụp ảnh, ngắm nhà thờ, nên thường kéo dài cả buổi sáng. Người lớn tuổi nên chia làm hai buổi hoặc đi xe ở các đoạn lên dốc.
Có thể vào bên trong nhà thờ Con Gà không?
Khách có thể vào bên trong vào những giờ nhà thờ mở cửa cho khách tham quan, ngoài giờ lễ. Ăn mặc kín đáo, giữ im lặng, không dùng đèn chớp, không đi lại hay chụp ảnh khi đang có thánh lễ. Giờ mở cửa có thể thay đổi, nên xem thông báo tại cổng nhà thờ.
Những biệt thự trên đường Trần Hưng Đạo có vào xem được không?
Phần lớn biệt thự là nhà ở, cơ quan hoặc cơ sở lưu trú có người quản lý, nên chỉ ngắm từ ngoài. Một số biệt thự đã thành nơi lưu trú hay quán cà phê thì khách có thể vào khi dùng dịch vụ. Không tự ý vào những căn trông như bỏ trống, vì vẫn có chủ và có thể nguy hiểm.
Đi dạo phố cũ vào buổi tối có được không?
Được, nhưng trải nghiệm khác hẳn. Buổi tối khu Hòa Bình và khu chợ rất đông vì chợ đêm, còn đường Trần Phú, Trần Hưng Đạo vắng và tối hơn. Nếu đi tối, nên tập trung ở khu chợ và bờ hồ, để phần biệt thự và nhà thờ cho ban ngày khi nhìn rõ kiến trúc.
Phố cũ Đà Lạt có đi xe lăn, xe đẩy em bé được không?
Khó. Vỉa hè hẹp, nhiều đoạn có bậc, các cầu thang từ khu Hòa Bình xuống chợ không có lối dốc cho xe. Gia đình có xe đẩy nên đi xe tới từng khu, rồi đi bộ quanh những đoạn bằng phẳng như bờ hồ, quảng trường, sân nhà thờ. Địu em bé tiện hơn xe đẩy khi đi dạo phố cũ.